De communibus principis naturalibus. z

in generalibus quibusdam notionibus potius beeret , quam ignorantia:tenebris se constringi patiatur. Multi non altius quam ad sensibiliumeffectuum sensibiles causas ascendunt, ut quod Animalia ambulant,quia habent mobiles tibias, Volucres volant, quia habent alas. Et ubiphamomenon natura: unum aliud comitari vident, causalitatem decer-nunt. Et quia inde utilissimi effectus proveniunt unde lucrum & fa-mam sibi spondent, ideo omne illorum studium deorsum vergit, ad ef-fectus ex applicatione causarum sensibilium oriundos, nec ad primascaulas ascendere conantur, qua: sola innato illi desiderio satisfaciunt,adquas liberalia & nobilia ingenia (quibus temporis & aliorum qua: ad in-quisitionem necessaria sunt,copia est) aspirant, unde pretiosissimumtempus, sine fructu transit, dum vanis speculationibus indulgetur, &,ut ab inquietudine & torpore mos tales se liberent, eorum ingenia adviliora exercitia degenerant. Verum magnum '& splendidum natura: li-brum revolvere multo generosius est, considerando effectus, qui isthicoccurrunt aut contingunt, deinde eorundem causas usque ad primas*,nam omnes intermedia: causa: sunt primarum effectus, & semper re-manet qutestio, num ista intermediae causa: tales sint ex se, an ex aliquasuperiore causa: nec prius sistunt, nisi repellantur, quia capacitatem al-tius ascendendi non habent, atque tum cudunt notiones causarum, di-stinctis causis quoad possunt propiores, ut, quod tales effectus fiunt excertis potentiis, Energiis, aut activitatibus jn ; propriis suis, causis, ne-sciunt tamen in quo consistant, nec quomodo operentur, ideoque eo-rum cognitio nec distincta est, nec specialis, nec scientifica.

Natur# phxnomena, eorum que recursus, conjunctiones & conse-quentias observare jucundum est: Licet pauxillum sit quod unus aliquisobservare possit, delectatio tamen qua: inde oritur multos impulit adperegrinandum per plerasque terra: regiones, unde.qqx singularia & ra-ra per totunVterrarum orbem inveniuntur omnibus inquirentibus jamcommunicantur, quibus tanquam claris testimoniis a sensibus oriundisfidem adhibere postumus.

Praeter ea quae ä natura absque ope spontaneorum agentium, quan-tum additur per experimenta Artificialia?: applicando activ;a passivisorta, praesertim in hac centuria in quii »naturalis scientia supra pedan-ticas notiones evecta est, & facta pregnantissimorum ingeniorum de-lectabile exercitium, in civilioribus gentibus per totum ornem, tam insocietatibus, quam separarim.

A z Prima