128
AD H CATONIS CAP. CXXXIV.
a) Inscriptionem hanc primus publicauit F. Vr-sinus cum notis suis & P.Ciacconiex tabula marmo-rea, quatn penes se esse dicit, ad Caton. c. 141. Re-tulit in thesaurum suum Gruterus p.CXXI, >> quihaec apposuit, A. Manucius imior notis ad LaeliumCiceronis patrem suum ab Horatio Fusco banc inseri*ptior.em accepisse dicit. Explicat illam Gutherius deiure manium 1,4 cuius & reliquorum obscruatishic utemur, videbimusquc an forte & a nobisaliquid ad lucem memorabilis monumenti acce-dere possit Sed breuitatem imperant angustiae,intra quas haec appendicula Catonis tradenda esttypographis : it alioquin non scribimus com-mentarios.
b) Ponuntur deinde eadem nomina, vt vide-tur, sed cum mutatione M. Fab. Fortvna-tvs, M.Saenivs Donatvs.
F ) Fratres aruales sacerdotes numero XII, dequorum origine Geli. 6 ,7 non modo ambarualiasacra ordinaria fecisse, verum etiam finium re-gundorurn curam habuisse, docet Reines, ad Inscr.I,iJ7. De expiandis & procurandis eorum operaarboribus fulmine attactis vel haec inscriptio sa.tis docet.
d) LVCi. Pighiusap. Gruterum. Poflis suspi-cari IN LVCinae scii.templo,fano,luco. 8edmox totidem literis in lvco, Et p. CXXIV, 1IN LVCO DEAE DIAE totidem literis legitur.
e") DEAE diae deinde scribitur plene, vttnodo vidimus. Gutherio interprete est Ceres,Ops, Mater Deum magna. Mihi videbatur Dianaesse, quam DEiAM vel diam 1 AN AM essedictam, atque inde ipsum illius nomen ortum, no-ta obleruatio est. Luci omnes Dianae sacri.Vid. Spanh. adCallim. p. i;6 sq. Sed hoc etiamattendamus. Sacrum hoc peractum est in via Cam-pana. Haec aut transiit, aut ex proximo praeter-sit Ariciam & nemus Aricinum, Dianae praetercaetera sacrum. Nam quod decimo amplius lapi-de abesse Roma dicitur Aricia, illud ad milliare au-reum in foro positum pertinet. Caeterum Romaeappellatio Ariciam vsque pertinet, quousque nimi-rum continentia erant aedificia. Hinc egressosRoma excipit Aricia, quod non ex solo ad Epicte-tum Arriano probare poterat Is. Voffius de magnit.Romae c.5; sed iungere Horat. Serm.1,5,1 Egressummagna me accepit Aricia Roma, vbi simul, quo sensumagna Roma dicatur, intelligimus, nim. vt magnaGraecia , Hesperia magna. Vt ad rem nostram re-deamus, ad IV. Millia passuum excurrisse subur-bia Voffius 1 , c. ponit. Itaque in ipsum V. Ia.pidem viae Campanae incidere potuit lucus s. ne-mus Aricinae Dianae, eamque hic kxt’ f&xjv esseDEAM DIAM. Quod non nominatur Diana,potest causam aliquam sacram & secretam habere,quale quid est etiam in Catone nostro C.i4i,4. Add.quae deinde ad not. p. de bouibus seminis aratroiunBis dicentur.
f) Nescio cur PORCILIVM malit, quam
P 0 R CIV M Gutherius. Cum Prisci cognomenin Porcia gente ab Sapientis illius, qui Cato pri-mus dictus est, inde aetate, receptum & vsitatumfuerit. Vid Plut. in vita eius pr. Quod in proximainscriptione Po R C i L, occurrit , illud usque qua«que incertum.
g) Attactae & ardvervnt vtrum-que ad formulas horum hominum antiquas perti-nere videtur. Certe illudarduerunt adeam ratio-nem conuenit, de qua aliquoties in his notis adrei rusticae scriptores dictum est, vbi literapraesentis characteristica immutata manet inpraeterito.
h) FER.RENDAR.VM legit Gutherius, & in-terpretatur, auspicato capiendarum & consecran-darum, quod capillari dictum esse ex Seruio ad Aen,
10,423 monet. Sed si quis attenderit, videbit iamde auferenda remouendaque arbore agi, quae at-tacta est fulgure, deinde de reponenda alia. Ita
i) Pendendar, vult errore scriptum Guthe-rius pro Pe DAN dar vm h. e.adminiculandarum;quod eandem habet difficultatem. -Mihi placebat,dum quis rectiora moneret, Ferro FENden-dar. Lucus sacer est, arbores eius ferro violarenefas. Fulgurita tamen arbor tollenda. Huius ferrofendendae h.e impellendae, feriendae (haec enim vi*est in compositis defendo, offendo) vel etiam finden*dae (quam leuis ista est, & quam solennis voca-lium cognatarum permutatio?) veniam petuntfratres aruales sacrificio.
k) Colendar. Pighius ap. Gruterum.Adolendarvm retinet Gutherius, sed nonexplicat, non magis, quam quod sequitur COM-molendarvm. Forte incendendarum, hocenim eVt adolere , & comburendarum arborum ve-niam petunt. Adolere quod est augere x ut tC(pn-fitofiiv de sacris incendendis dici, Grammatico-rum obleruatio est. Quid fi in re tali vt adolerepro adurere, ita pro comburere commolere velmnbolere aruales fratres dixerunt?
l ) Incko. MS. Pigh. recte pro INCHOAN-DI. Pighio istud MS. datum fuit dono a BusbequioViennae 1574. Ista Gruterus. Sed Fuluius Vrsi-nushaec: Incroandi &paul!o post, Rvivsoperis perfecti, & deinde Arcresi-lavs & Prilologo, non est mendum fa-brile , sed antiqua quaedam obsoletaque scriben-di ratio, qua R litera pro H adspirandi causa po-nebatur. Vnde qui Uabonim in Verrinis est apudCiceronem, idem Habonius dicitur a Prifciano, quieum citat locum Ciceronis. Haec Vr SIN. Su-perest vt quaeramus, solane figurarum affinitasillam permutationem pepererit, an causa alia? Sipro R litera H ponerent, balbutient dictantium ac.cularent, qui canino elemento conatum solum &adspirationem adhibent. Nisi meliora quis do-ceat, putauerimbalbutiei alicuius dehcrlHabonium:in inscriptione autem nostra K & R in posselfio-nem literae H per artificis imperitiam venisse.
m) Arae