154 Differt at io pnma
forma, fuit: veteres Masoretas suas feri-1 Theologia fymbolica
bebant observationes in foliis separatis ,nunc praecipue notantur in margine; ex-terae rejiciuntur ad calcem. Scopus Ma-loretarum fuit determinare, & verba, &sensum, ut nullus inpolterum sacras Scri-pturas pollet corrumpere; cum omnia no-tata sint, numerus scilicet syllabarum invocibus, numerus verborum in versibus,»umerus versuum in pagina : nullus ne-gat puncta adjecta Hebraeo esse maximeutilia; sunt tamen extrinseca & sine eisabsolute , licet difficiliter , potest haberisensus . Finis tamen a Malbretis inten-tus nec tenuit , nec perseveravit; varixenim mutationes & deflorationes ab histemporibus in Scripturis deprehensa: sunt:& hoc ex multitudine magna puncto-rum, & accentuum, qui facile vel omit-ti, vel augeri, vel etiam transponi pos-sunt , quod statim & ex tempore , utplurimum diversum reddit sensum.
Quidam , sed absque fundamento, Ma-soram rejiciunt ad tempus Esdrae . Siita effet , Masora foret Canonica, quodnullus umquam dixit : ipsius Auctoressunt Doctores Tyberiadis, ubi erat , te-ste Hieronymo , tum & Epiphanio , ce-lebris Schola. r£vo S. Hieronymi non-dum erant puncta inventa Hebrxo adje-cta , nullam quippe de his facit mentio-nem ; quocirca multi autumant Maso-ram, non suisse ante quintum , aut sex-tum feculum. Porro licet puncta & ac-centus sint i Masoretis inventa , anteeos tamen sensus Scriptura: non erat va-gus, quandoquidem Judaei in pronuntia-tione addebant vocales ad sensum magisexprimendum : Scriptura legebatur pu-blice in Synagogis, Doctores vero Legisillam interpretabantur , sicut nunc fa-ciunt lectores in Ecclesia sancta Dei ;hinc innumeri Scripturas interpretes ,hinc varix ad nostra usque tempora Scri-pturas explicationes.
Duplex erat Lex apud Judaeos ; unaScripta, & est textus Pentateuchi, alte-ra Oralis, & est ejusdem explicatio quaedicebatur Cabala . Ista est etiam multi-plex; una nimirum quae explicat puncta,vocales supplendas , accentus , syllabas ,adjiciendas, hoc enim pertinebat adlDo-ctores : altera quae explicat Mysteria ,tum & res mysticas . Cabala desinitur ,
in qua non modolitteras & nomina sunt rerum signa, sedetiam & explicationes earum naturas .Tres praecipuas distinguuntur cabafe spe-cies . Prima , quae in mystica Scriptura-rum interpretatione versatur , & haechabet initium a Moyse, & ejus consiliiSenioribus. Altera , quae proprie diciturCabala: hascin litteris, punctis & accen-tibus Scripturae ludit , ut ejus ope variasmutationes, varios, superstitiosofque sen-sus elicere quaeant Judaei ; & ista a Ca-tholicis contemnitur. Tertia , magica &proscripta, quas ex litteris Scripturae san-ctae detortis , tum dc ex scriniis quibusedam erutis , Rabbini portenta se ederecommentantur.
Jud&i Legem dividebant in Scriptam ,quae in quinque libris Moysis continebatur,& in Oralem, seu traditam > quam a Moy-se accepisse propugnant. Traditiones Mo-fäicas aslerunt conservatas suille partim aconsistoriis urbium particularium , partima supremo Hierosolymorum consistorio ,cui summus Sacerdos praierat. Praecipuascollegit Rabbi agenda, & in uno volumi-ne , quod inscribitur Misna Deus, id est ,secunda lex . (Quidam illud opus Christoantiquius este autumant; quidam vero adtempora Antonini Pii, rejiciunt. Morinustribus primis feculis recentius credit ,cum e nostris nemo forte, illius meminerit.
Quinque traditionum genera distinguuntJudaei . Primum genus earum est , quasMoyses ex sacra Scriptura collegit . Se-cundum, earum quae continent constitu-tiones Moysis, datas ipsi in Monte Sinai .Tertium, earum quas ex Scriptura non-nihil prodiille seu excerptae , suspicanturRabbini, de quibus tamen nihil determi-navit Moyses, sed reliquit Legis Docto-ribus& Profeiioribus determinandum. Inillis varias poliunt haberi opiniones . Inquarto ordine ponuntur decreta facta aSapientibus ad legis explicationem . Inquinto denique consuetudines Sapien-tum & populi longo uiu probatae •• itarefertur in Misna.
Multa paraphrases ad explicationem Scri-pturae factae linit aDoctoribus, öc textuioriginali adjunctae sunt , ut ex eis &textu sacro unum veiuri Scripturae corpuscoalesceret. Triplex distinguitur paraphra-sis, unaUncheli, quae omnium optima est: