De 'Proleg. ad
stea apud Judaeos vulgaris, & dicta estSyriaca, seu Jerosolymitana , a principa-li scilicet urbe eorum, qui hanc habita-bant regionem > sicut altera dicebaturchaldaica, seu babylonica ab urbe capita-li Chaldaeorum, apud quos captivi manse-rant, seu etiam manebant: Igitur ante ca-ptivitatem, Judaei loquebantur Hebraice,in captivitate Chaldaice; illa vero absolu-ta, Syriace, ea potistimum .ratione quodHebraea lingua Chaldaicae praecelleret 3 cdominaretur : istae duas linguae Chaldai-ca scilicet & Syriaca distinguuntur chara-cteribus, Verborum conjugationibus, affi-xis, punctorum notatione, sono vocalium,hidiotilfnis , ac tota fere linguae stru-ctura , & multis etiam propriis dictio-nibus.
Certum i est libros veteris Testamentihon fui st e scriptos Syriace , nist ad sum-mum librum primum Machabaeorum , &Ecciefiasticum . Hieronymus in prologoGaleato testatur se vidiile primum hebrai-ce exaratum. Idem dicit de altero in pro-logo Proverbiorum.
Probabile est Evangelium Matthasi he-braice scriptum suille; idem dicendum deepistola ad Hebraeos, id est , hebraso-sy-riace, quod erat tunc lingua usualis Je-rosolymae: hoc ipsum indicat illud Joan.19. Exivit in eum , qui dicitur Calvarii ,Lcttm , Hebraico autem Golgotha : cseterinovi Testamenti libri grasce scripti ha-bentur ; öc ex greco in Syriacum trans-lati : quidam putant hoc factum suillea sancto Marco : sed Patres , ut Gri-genes , Clemens Alexand. Athanasius ,Eulebius , & alii Epilcqpi qui vel inyEgypto , vel in Syria commorabantur ,de hoc silent; unde opus eorum retateposterius creditur , adeoque non tantaeauctoritatis ac editio grasca & lati-na.
In editionis Syriacas titulis, & lectio-nibus & capitibus , fit mentio jejunio-rum , venerationis sanctae Crucis , pre-cum pro defunctis , vigiliarum, & me-moria: Sanctorum , aiiarumque ejusmodirerum ; ex quo manifeste lequitur istudEvangelium a sancto Marco non prodiilse.
Majora est vox hebraea, id est , tradi-tio . delinitur doctrina critica circa ve-ram lectionem Sc Icriptionem vocabulo-rum quoad litteras, vocales, & accentus.
Script. sacram . 1 5 j
1 In quatuor maxime versatur. I. In obser-vandis litteris . II. Vocibus . III, Pun-ctis , vocabulis & accentibus . IV. Ver-sibus .
Circa litteras observant Doctores Ty-beriadis : I. Numerum qui componitunum verbum. II. Situm, hoc est , quaemedia sit littera cujulcumqite ve rbi, &que propriis locis litterq non collocen-tur. III. Quantitatem , hoc est , que intextu majores, minoresve sint, suspens§ ,vel inversij, extraordinarie punctate : exhis omnibus oritur & lenius , &* Scri-ptura varietas.
äjtoad voces plura notant, maxime ve-ram scriptionem & lectionem, ad quid ,& quomodo legendum , quando occurritvarietas ; sepe enim accidit voces expli-catas esse , & aliter legendas ac defactolegantur: vocem ergo , qug legenda est ,ad marginem aseribunt, eamque designantnatura qux dicitur cheri.
Circa vocales & accentus, primi Ma-soretse puncta excogitaverunt quae littera,rum loco haberentur; in Hebraicis litte-ris , vel nuilae sunt vocales , vel omninoambiguae apparent , cum plerumque proconlonantibus sumantur : hinc vocabulo-rum hebraicorum lectio admodum ambi-gua dc difficilis est ambigua quidem ,cum quaedam consonantes diversos leniuspolline subire ; difficilis vero , quia sup-plendae sunt vocales. Ad voces ergo aptelegendas opus erat longo usu ; duo enimtantum suppetebant ad confirmandam le-ctionem vocabulorum , ornandamquepropriam cujuscumque significationem .I. Attenta antecedentium 6 c conse-quentium consideratio . II. Usus , is-que solis Doctoribus cognitus . Ut pri-mum enim lingua desiit este vulgaris >neque ille usus ita erat certus in omni-bus, ut semper tolleretur omnis dubita-tio ; in hoc maxime laborabant primiMasoretae, ut punctis vocalium ioco sub-jectis firmaretur vera lectio : ab iiideinexcogitati sunt accentus ad distinguendamorationem.
Circa verius , distinguunt Masoretaeunumquemque librum in plures versi-culos. II. Numerum versiculorum com-putant. III. Quis sit medius libri verius,indicant.
Non eadem olim , quae nunc Malbrae
f-.r-