31
4 . Seine Logik.
matischo, durohdringbaro, sondern undurchdringliche besitzt, alsowas als materiell concipirt wird. Diese Dinge nennt er reelle oderphysische ‘).
Es fragt sich nun, ob es ausser diesen Arten von Gedankenwicht noch mehrere giebt. Ischirnlnius leugnet dies. Denn, sagter, alles "was wir erkennen, concipiron wir entweder 1) als vonaussen kommend („extrinsecus advenientia”). Diese Weise des con-cipirens nennt er „Imaginatio”. Sie verhält sich also in Rücksichtauf unseren Verstand activ und unterscheidet sich daher von derArt des Erkcnncns, die früher mit demselben Worte bezeichnetWorden war, zu welcher sich unser Verstand passiv verhielt 2 ); oderwir coneipiren es 2) als etwas von aller Materie unabhängiges, in-dem wir von derselben abstrahiren; diese Weise des concipirens soll„ltatio” heissen; oder 3) wir coneipiren es als reell, und diese Artdes concipirens nennt er den: „purus intellectus” Eine vierte Artdes concipirens kann es nicht geben. Es kann also eino Sache nurin dieser dreifachen Beziehung betrachtet werden 3 ). Es sei z. B.ein Quadrat gegeben (Fig. 2), so kann dasselbe aufgefasst werden1) als etwas ausserhalb meiner Befindliches, wie es sich dem Blickedarstcllt, als eine Figur, die aus Linien von ungleicher Dicke, unterbeinahe gleichen Winkeln gegen einander geneigt (weil auch diesorgfältigste Zeichnung noch ungenau ist) besteht. Dies erkenntunser Verstand mit Hülfe der Imaginatio, also passivisch; dies alleskann aber durch eino Thätigkeit unseres Verstandes concipirt wer-den; derselbe verhält sich also zugleich auch activ. Dagegen könnenWir es nicht coneipiren, dass der Umfang der Figur schwarz, dieinnere Fläche weiss ist 4 ). Dasselbe Quadrat aber kann 2) auch alsmathematisch richtig und genau aufgefasst werden. Endlich 3) kannes auch so betrachtet werden, wie es an und für sich ist („Idem
’) Medic. Ment. pag. 76: „Haec verö entia Realia seu Thysica appellabo.
2 ) Daselbst: „atque liunc concipiendi modum eo _ praesertim in loco, quolacc accuratius paulö tractaturus sum, yoeabo Imagmahonem , quae TespectuHostrae mentis activö se habet, ut distinguatur ab alio cogitandi seu imaginandimodo, ad quam mens nostra se mere passive habet, de quo suprä locutus, statim-que circa explicationem partis secundae liujus legulae plura dicturus sum”.
3 ) Medic. Ment. pag. 77: „Jam vero tot liine entia oriuntur, quot intellecttissaut operationes”. „Unde & clare patet, quod otiamsi tria baec entia non nisi.anicum quoddam cns sint, habito tarnen rcspectu ad triplices, qui de hoc unicoe nte formantur, conceptüs, hie tamquam tria considerantur”.
4 ) Medic. Ment. pag. 77: Din Quadrat kann aufgefasst werden: 1) „ut ex-trinsecus adyeniens, quomodo visui repraesentatur, quando meras concipimusliueas, quae latitudinem habent inaequalem, & numero sunt quatuor, quaequo nonadeö aequalibus junguntur angulis & quae ejus generis plura; atquo liaec quidemmens nostra ope imaginationis, hoc est passive, percipit. Quia verö haec omniapcrfecte etiam concipiuutur, eapropter paulö ante hoc nuncupavi imaginan, quodsc quodammodo activö, respectu mentis nostrae, habet. Sed quod & quadratihujus ambitus niger, & arca interior alba sit, de bis nullum prorsus intelleetumhabemus, & ideo dixi, C a ad modum imaginandi passiyum spoctare, quö haec äprioribus probö distinguantur”.