lombardisches Schach.
285
mio pavere, primo di tutti il Bonus Socius. E un codicetto in pergamenacon una miniatura nel frontespizio, benissimo conservato, ed e senza dubbiodel secolo XIV (forse in principio). Contiene problemi alla maniera antica,con le loro soluzioni“.
Auf der ersten Seite ist von einer Hand des XVI. Jahrhunderts einge-schrieben : Questo libro insegna il modo e le regole di giuocare alli Scacchie merita che ne sia tenuto conto per la sua antichita e per la äiligenzacon la quäle fü scritlo e miniato, e perche fit, acquistato da nostri ante-nati, ed e molto tempo che si trova in casa nostra de’ Baldovinetti. DerPergamentcodex selbst hat eine Vorrede folgenden Inhalts (die Abbreviaturendes Originals sind aufgelöst):
Protoplasti rubigine, humana conditio sic cellule memorialis eclipsaturofficio, ut perdat quod non sepe prospicit vel jugiter meditatur. Quinymosicut de pertuso sacculo aliande excidit quod eraittitur aliunde, sic profectoquod per unani aurem ingeritur per alteram egeritur absque mora, ut accidatquod legitur De peni. dist. III. De percusso, et De consec. dist. V. Netales II. vers: Utule et morbus. Etenim omnium habere mernoriam, et pe-nitus in nullo peccare potius est divinitas quam humanitatis, ut b. De veieri.virtute, Enu. L. II. § Si quis autem. ldcirco ego bonus socius socioruinmeorum precibus acquiescens (erinnert an Cessoles: innltorum fratrunr or-dinis nostri et diversoruin secularium precibus persuasus) partita que viderainqueque per Studium de novo inveneram, tarn de ludis scaccorum, alearum,quam etiarn marrellorum, in hoc libello redigere procuravi, ut, partitoruindoctrinam et exercitiuin de aliis que possent fieri notitia facilius habeatur:omne enim ingenium per exercitiuin recipit incrementum, ut ff. De legatis, §Ornatricibus. Porro, quoniam nil perfectum in humauis adinventionibus re-peritur, ut c. De veteri virtute, Enuc. L. II. § Sed quia divine, idcircosuper operis imperfectione veniam imploro, devote supplicans oinnibus domi-nis meis sociis et amicis, ad quos pervenerit presens opus, ut ipsum benignesuscipiant, et lima correctionis emendent quae correctione noverint indigere.Actum etc. Sequuntur capitula boni socii sociontm: et primo de partitis,scilicet scaccorum qui ad secundum tractum fiunt.
Wie im Alonso-Manuscript sind also auch hier Schach, Trictrac undMühlespiel combinirt, ein Umstand, dem wir auch ferner begegnen werden,Der im Florentiner Codex noch nicht genannte Verfasser war Nicholas deSaint-Nicliol ai oder Nicolas de Nicolai'. Dass er in der Lombardeigelebt hat, und wahrscheinlich ein Rechtsgelehrter war, ist das Einzige,was wir von ihm wissen. Seine Problemsammlung wurde vielfach im Mittel-alter bearbeitet, und beherrschte die ganze Periode des XIV. und XV. Jahr-hunderts, ja sogar Lucena und Damiano, die bis auf v. d. Lasa’s Ueber-setzungen als die ältesten Problemdichter gefeiert wurden, haben nichts Ei-genes, sondern blos Material aus den vielen Texten nach Nicolas überliefert.Und nun sofort in medias res!
Der älteste Codex lässt ohne die Spielregeln zu erwähnen, sogleichnach der Vorrede die Schachprobleme folgen. Glücklicherweise werden dieseaber in der altfranzösischen Bearbeitung, welche nachher beschrieben wird undaus der ich sie schon hier folgen lasse, angegeben. Der prachtvolle PariserPergamentcodex nämlich (fonds framjais 1173, anc. 7391) enthält fol. 3 rectound fol. 5 recto zwei Diagramme, deren erstes die Aufstellung der Figurendarstellt. Man sieht, dass seine Aufstellung nach der „lombardischen Regel“mit der gegenwärtigen (mit Einschluss sogar der Farben der Eckfelder) voll-kommen übereinstimmt,