25>4 Exploratio quinta
114 per bilancem quantitas omnium ponderum facile & clare dignosci-tur, per notas mensuras, qua: publica autoritate signantur, atque pu-niuntur ut falsarii qui quicquam addunt vel demunt, debent tamen fre-quenter visitari, nam usus aliquid ponderis particulas deterendo aufert.
Prima mensura ponderis eil arbitraria, ideoque in diversis locis estvaria, & consequenter omnes alis mensurat,qus oriuntur vel a di-visione , vel multiplicatione prima: mensurat.. Maxime facilitaret com-mercium si summat potestates in prima mensura communi consensuconvenirent, nam ex varietate mensurarum mercatores difficulter co-gnoscunt valorem mercium, in singulis locis, quod suppleri solet pertabulas mensurarum in plerisque celebrioribus emporiis.
115 Statera Romana constat ex virga metallica cujus 3xis non est in me-dio ut in statera communi,sed prope terminum,ideoque habet unum ra-dium qui non longior est quam ut sit locus unco, cui merces ponderan-tis appenduntur, alter radius longior est ad libitum > cui appenditurnota mensura per annuluiti, unde mensura moveri potest propinquiusaut remotius a centro, ad placitum; est etiam nodus ad terminum vir-ga: ne mensura decidat, unde una nec magna mensura satis magnaponderasstimare valet, prout locatur in ea distantia ut virga maneathorizontalis, nam quo graviores sunt merces, eo longius mensura acentro locatur. Non est timenda deceptio num virga sit horizonta-lis , quia per minimam varietatem mensura ruit ad extremum nodumsi sit infra libellam, & ad centrum si sit supra; notatur etiam virga fi-guris ordine a centro ad extremitatem , quibus dignoscitur quoties ■merces pendenda: continent mensuram. Prima mensura qua: in hacstatera usurpabatur erat uncia, unde appellatur uncina seu unciale, nunclibra seu pondo frequentius applicatur.
Usus statera: Romana: est quod paucis mensuris indigeat, &por-tatilis est,sed fractiones mobilis mensura: inde exacte decerni nequeunt,sed tantum conjici ex distantia inter figuras, ubi libra quiescit, verumfractiones sstimari postum a bilance, ideoque uncina non solet publi-ca authoritate probari, nec cuivis obtrudi potest, sed privatis tantumusibus inservit, ex consensu partium.
Ratio virium uncialis patet ex prsedicta regula, quod atqualis estproportio distantia: mensiirje ponderantis , & ponderis mensurandi,ergo libra quiescens ad duos digitos a centra, (cum uncus cui mercesappenduntur distat per unum digitum,) ostendit merces esse in bi-
pondo,