5 3

M. CATO C A P. XXXVII.

haec omnia segetem exsugunt hh , & omnia quae velluntur K nucleos in segetem ne indi-deris Lupinum, faba, vicia m , stercus vnde facias stramenta 0 , lupinum f , paleas

faba-

V ARIETAS LECTIONIS.

hh) exuggunt 1 . B. R. (sugunt P. exugunt hmtt. exurunt Ba. H. A. Gr. G. i) ex eis, mala sunt, adia.V. I) qu‘ suffocant fruges add. a. V. quae segetem stercorent fruges P. m) & caetera ins. 1 . B. R. n) ha.bent B. R. 1 , 1 - G. habeant Iens, o) stramenta oinitt I. B. R. p) lupinum omitt. I.I-G. q) paleae /. /- G.

NOTAE VARIORVM.

hibent lectionem: Cariosam terram faciet, fi laciesacer , & quia vellitur, ite. Sed hi longius fortassea Catonis sententia absunt, quoniam cicer non ca-riosam terram reddit, sed macram. Colum, i, ioCicer, inquit, quod arietinum vocatur, item que alte-rius generis, quod Punicum , feri mense Martio toto po-test , coelo humide , leco quam laetissimo. Nam id ter.ram laedit, atque ideo improbatur a callidioribus agri,colis. Item c. 14 Ac de iis quoque leguminibus , quaevelluntur, Tremellius eheste maxime ait filo virus cice-ris it lini: alterum quia salsae, alterum quia sit fer-vidae naturae . Exprestius porro id significauitPlinius, quippe Catonis verba referens 17, 9Sicut, ait, e contrario (non stercorant) cicer , quiavellitur it quia salsum est ; hordeum , foenum Grae-cum, haec omnia segetem exurunt. Terra autem ca-riosa dicitur, quae madida aut semimadida tra-ctatur. Sed quandocunque, inquit Colum. 2, 4 ara-bitur , obfiruabimtts , ne lutosus ager trnlletur , nequeexiguis nimbis semimadidus, quam terram rustici va-riam cariofiimque appellant. Ego itaque si conie-ctura aliquid asstgui licet, ita posse restitui lo-cum arbitror: Si cariosam terram trades, si indescicer, quia vellitur, it quia falsum efl, eo malum ;Laedimus enim terram, dum eam cariosam ara-mus, laedimus quoque, fi iis seminibus serimus,quibus arua exsucca atque effoeta redduntur, vtsunt ciceris, foenigraeci, ordei, erui, lini, se-mina. Nostris consecturis iudulget etiam Flo-rentinus codex, in quo haec est lectio : Si cario-sam terram traiicias cicer &c. Quod verbum traii-dat ex duobus trades & iacies fortasse factum est,quae nos reposuimus. Pont. Parum abest,quin Popmae rationem in contextum recipiam :ita tota Catoniana esse videtur ; & ita palfiniactum de lemmatibus video.

37.1 Q_V O D VELLITVR, ET k^v OD)Quidam legunt, it qua vellitur , <&• quod falsum est.V R S I N. V. C. Cicer it qua vellitur. Lego, &quia v. Plinius suadet 17,9 Sicute contrario cicerquia vellitur , it quia falsum est. M E V R S.

37.1 Segetem exsvgvnt) Longe me-lius V. C. segetem exurunt. Et hanc esse Catonislectionem veram praestat Plinius loco citato SicVirg. Aeneidos 3 Tum steriles exurere Sirius agros.Arnobius l.l Sapor frugibus , esculentis .exustis li-quoribus mutatus est? Inuenio tamen segetes exudio-res apud Varronem 1, 7. M E v R s.

37, l E T O M N I A , Q^V AE VELLVN-TVR) V. C. addit, ex eis mala sunt. Haec etsiPlinius omittat, non dubitem nihilominus reci-

pere. Nam ille multa Catonis, vt seruiret suosaeculo, & antiquitatis scabritudinem molliret,suis verbis Uohiwsikuv , & eundem sensum haben-tibus refert. M E V R S.

37, iNvCLEOSIN SEGETEM NEINDIDERIS) V. C. addit: qui suffocant fru-ges. Quae cur indigna Catone censere debea-mus , non video. M E V R S. Arborum seminaintelligit Turnebus 21, 2; & sane nucleos pro-prie de his dici, speciatim, in quibus duro cor-tice semen tectum est, constat. Repetit Plin. 17»9 s. 7.

37, L LVPTNVM, FABA, VICIA) V.C.vberius St melius: lupinum, faba, vicia, flerem vndefacias, habent. Mevrs. Idem fere hic commissum,quod initio capitis, quare inscriptio retrahendain contextum hoc modo. Segetes stercorant fruges,lupinum, faba , vicia . Vabelia Cato mox vocat,quae fabarum culmos Columella dicit, Varro delingua latina alas fabales. Acus intelligit fabale,quod Geoponicis est axufov xtub/sivov, longe diuer-sum a paleis aut fabaliis. Popma. Hispracmit-tenda sunt, quae in nonnullis excusis libris ad ca-pitis argumentum rescruata sunt: quae segetemstercorent fruges (nam Catonis verba videntur) r«quae absecto : Segetem stercorant fruges , lupinum,faba, vicia. Sic Plin. 17,9 a Catone accepit: Sege-tem stercorant fruges, lupinum, faba , vicia. Id < 5 kColum. 11, r attigisse videtur : vicia & faba ster-corare agrum dicuntur , lupinum nisi in florem verteris,nihil agrumstercoraueris. PONTEDERA. Sednon opus videtur retrahere inscriptionem, verbaenim in contextu posita •. stercus vnde facias, ad ea,quae praecedunt, non minus referri possunt com-mode, quam quae sequuntur : si quidem inter-pungas, vt nos fecimus. Adseribemus etiam ver-ba Plinii 17,9 s. 6 Cato: stercus vnde fiat , stramen-ta , lupinum , paleas, fabalia, ac frondes ilignas, quer-nafque. E segete euellito ebulum, cicutam , it cir-cum salida herbam audam , vluamque : eam subster-nito ouibm , frondemque putidam. Vinea, fi macraerit, sarmenta sua comburito, it ibidem inarato,ltemque vhi saturus eris frumentum, oues ibi dele-flato.

37, L Stramenta, l v p i n v m ,PALEAS) Cur lupinum hic iterum inculcat ?recte abest a codice meo, exquoseribo, & augeo-.Stramenta, paleas, fabalia it caetera itidem. Namquod Plinius tria postrema verba omittit, nihilomnino me mouet. Mevrs.

37 » *