PS

DE RE RVSTICA»

AD CATONIS Cap. LVII.

M A R S ILI VS CAGNATVS

Variar. Obleruat. Lib. IV. Cap. XVI. Romae, 587,8vo, p.319. seqq.& apud Gruter. Tom. 3. p. 643. seq.

I N eo, quem de continentis librum scripsi, cumde cibi potusque mensura verba faciebam, de-bui quaedam, ad eam tractationem pertinen-tia , ex libro Catonis de rebus rusticis digerere:quae dum examinarem, haec etiam notaui, qtij-bus in hac miscellanea tractatione opportune ma-gis quam illic, locus datur. Vinum familiae quan-tum detur. Hoc est totius capitis septimi supraquinquagesimum argumentum. Vinum familiae.Et haec, quae prima videntur capitis verba, argu-menti loco posita sunt : nullamque habent con-junctionem cum sequenti sermone, id quod inmultis capitibus a Catone feritatum est. Sic insuperiori, Familiae Cibaria , & in inferiori, Pul-mentum Familiae. & paulo post, Vejiimenta Familiae,haec omnia sunt repetita argumenta: iam narratiosequitur. Vbi Vindemia Fafla erit, Luram bibantmenses tres. In his difficultas nulla est, at in sequen-tibus aliquid est, de quo dubitare iure possumus.Mense quarto heminas in dies, id eß in mense comtiusIIS. SicaitCato. vbi notae IIS. significant duos'«St semissem. Budaeus legit III. id est ternos, cuiassentiri non est necesse: etenim sequentia, mensequinto, sexto, septimo, oBauo, in dies sextanos, id eßin mense congios quinque , haec, inquam, ab eodemBudaeo probantur, vtpasllm scribuntur, scri-buntur vero, vt nos retulimus. Sed haecipsa nos docent, congio sextarios sex contineri:cum enim dies sint in mense triginta, & cuique di-ei sextarius respondeat; atque ideo quolibet men-se sextarii triginta, numerandi sint; dicatur au-tem a Catone , si detur quoque die sextarius, quin-que in mense congios impleri , necessarium est, vtfex congio Sextarii capiantut : nam tricenariusnumerus in quinque partes inter se pares sic diui-ditur , vt cuique ex quinque partibus, fex trigesi-mae tribuantur. Si ergo sextarii sex congio con-tinentur (quod ita se habere Festus docuit in ver-bo, Publica pondera) cum sextarius bis heminam ca-piat, inde fit, vt, quo mense datur in dies hemi-na, id est, dimidium sextarii, congii terni ex he-minis triginta confici non possint, sed fiunt duotantum & scmissis : nam qualis hemina est ad sex-tarium, tales sunt heminae triginta ad sextariostriginta, subdupla scilicet proportione : at tri-ginta sextarii sunt ex Catonis auctoritate congiiquinque, ergo heminae triginta, quod est trigintasextariorum dimidium, duos tantum congios &semissem conficere possunt, quo subdupla heminaeatque sextarii proportio seruetur. Est igitur le-gendum mense quarto heminas in dies , id est, in mense

conftos 11 S. Quamquam si codices omnes habe-rent congios ternos, dici posset Catonem noluissetam exacte rationem colligere, quo pacto ab eo

factum «st etiam in postremis mensibus , vt infe-rius dicetur, sequentia vero carent ambiguitate.Mense quinto, sexto, septimo, oBauo, in dies sextarios,id eß in mense congios quinque. At quae deincepssunt varietatem modicam habent; nonnulli enimcodices ita se habent, vt post verba superioratres menses numerentur, videlicet nono , decimo ,vndecimo, in dies heminas ternas. Alii vero, duode-cimo adiiHtgunt; quod iure factum existimo, quiasunt in anno menses duodecim. Id eß Amphoram.Colligit summam illius, quod dabatur singulispostremis mensibus. Cum enim in dies heminaeternae dentur, ex tricies ternis heminis amphoraconficitur, ternae heminae sunt sextarius & semis-sis, vel scsquiscxtarius. Triginta sesquisextariiconficiunt sextarios quinque supra quadraginta,quantum capit amphora, si hanc Cato rationemad amussim iniuit, de qua re infra dicemus. Se-quuntur hoc amplias Saturnalibus Pf Compitalibus insingulos homines congios, his dictis summam annuaepotionis colligere aggreditur : & inquit, summavini in homines fingulos intra annum compeditis. Est-que haec propositio, quam infra explicat, cuminquit, cos noneß nimiam, pf -. Sed ante hanc expli-cationem interserit admonitionem quandam, vi-delicet , non adeo diligentem debere esse patremfamilias, nec adeo parcum, vtnegligatoperarummerita, vti quicquid operis facient proportione addi-to quae perspicua sunt: ipsa vero, quae sequitur,summae explicatio habet aliquam dubitationem „•Eos non eß nimium in annos fingulos vini quadranta-lia X. bibere. Quibus in verbis Iocundus pro Xid est decem restituit IIX. id est octo, quam Budae-us emendationem secutus est, atque cum legatin superioribus verbis, mense quarto congios HI,pro congios JIS, vt ante dixi, summam concluditeam fuisse congiorum sex vel septem & quinquagin-ta: qui septem amphoras complent, scilicet cui-que amphorae octo congii debentur : ait enimFestus, Congium esse octauamamphorae partem,octo vero, si septies accipiatur, efficit sex supraquinquaginta. Initur vero haec ratio huncin modum quarto mensi terni congii addicun-tur, quatuor sequentibus viceni, vt iam quinquemensibus sint con.ii viginti tres ; rursus postre-mis quatuor mensibus bini ac triceni dentur,qui ternis ac vicenis adiuncti quinos & quinqua-genos efficiunt. Quod fi rursus addantur bini,qui Saturnalibus & Compitalibus dabantur, eruntonmes septeni, & quinquageni, iuxta lectionemalteram erunt sensisse minus , quia mense quartonon ternos vt Budaetis, sed binos & sensissem, le-gitur , vt exposui. Verum est, quod si ad amussimheminas & sextarios colligamus, quatuor vltimisQj mep.