EUSEBII RENAUDÖTI

Vtb.n.

256

R.SaadiasGaon Mosis Pentateuchum, vel ut aliis placet totam Scriptu-ram Sacram interpretatus fuerat, qvod alii qvoqve fecerunt ut interpresille, qvem Erpenianum vocant, qvia ejus versio a ThomaErpenio editafuit, & alii qvi in Bibliothecis reperiuntur. R. Moses filius Maiemonis,Compendium Talmudicum eadem Arabica lingva scripserat, qva etiamposteaMoreNebuchim,siveDoctorum perplexorum ediderat:&multa alia.Hcec vero Scripta, qvum Judaris qvibus Arabica lingva familiaris erat usiiiesse possent, reliqvis qvi in Gallia, Italia, Germania, Poloniaqve erantmaximo numero, inutilia plane fuissent, si in aliqvam notam ipsis lingvamnon forent interpretata. ' Vulgares qvidem, prceter qvam minus erantcommodce ad scientias tractandas, non adhibuerunt, idqve duplici vi-dentur ratione fecisse : nempe ne simul dum Judicis suis prodesse satage-rent, Christianorum qvoqve studiis promovendis darent operam , qvodfecissent, si vernaculis interpretationibus autores suos publicassent: La-tine vertere non poterant, qvum primis illis post annum millesimum fe-culis nullius ferme, qvi eam lingvam sciret, Judcei memeria sit: perpe-tua potius in eorum Scriptis appareat illius non minus qvam Grtecce igno-rantia. Unde cum in aliqva voce abstrusiori explicanda, cujus Synony-mon non facile in Hebraica lingva reperire licebat, laborant Sacras Scri-pturae Judaei commentatores Aben Ezra, Salomon Jarchi, David Kimhi,uti solent non Latinis, Sc si tunc in Europa fatis notis, fed Aben Ezra &Kimhi, utpote Hispani, apud qvos vernacula Arabica tunc erat, Arabicis,-rarius aliqvando vulgaribus Hispanicis : Salomon in Occitania natus Jar-hi enim ab oppido Lunel dicto vocabatur, qvam vis alii Trecensem fuisseperhibeant, tamen in Gallia proprie dicta & Lutetiae etiam cum diu vi-xisset, vernaculas nostrates adhibet. Tales qvoqve Glossae in variis Bi-bliothecis reperiuntur, antiquiores quidem, Hispanicae, Italicae, aufeGallicce; recentiores Germanicae, Latinae vix unqvam, ita ut etiam, siea lingva scribere voluissent, vix potuissent.

17. Cum igitur, ut mox observatum fuit Hebraicam lingvam, &eam Talmudica Dialecto longe puriorem, jam in promtu haberent Judaeiprope omnes eaqve, ut Latina in Scholis apud nos, ita in Synagogis publiceinter eos doceretur, coeperunt ea, qvse Christianis patere nollent He-braice scribere ; & post Commentarios omnis si cras literaturce varios,tam in Sacram Scripturam, qvam in Talmud utrumqve, cum Moses Maie-monis filius magna in Aegypto Medicinas & Philosophice laude incla-ruisset,