denta

ope-iaie

H. C AR DAN Hratione quæ ex ipſis pulmonis facile ut cadant inſpirandi diſſeultatem efficit,& ut d deſtllationi-bus ac febribus plus lædantur batientes, uentriculi autem ut ſi pluſculum cibi aſſumpſerint. At cerebriut malorum ſint opinionum peruicaces at-que inconſtantes, parum iudicio ualent, reliquapoſſunt eſſe bona, rarò tamen recte imaginantur.Paruitas penis ut etiam nimia magnitudo, ſed nonadeò generationi efficit. parui cordis in febribusplus patiuntur,& ſunt præcipitis audaciæ et iræ.Paruitas iccoris eſt cauſa multorum malorũ præcipus febriũ. Deformitas ſemper mala eſt,& maguitudo non eſt aleo mala ut paruitas. Qui mas20& firmo ſunt corpore, contemptores ſuntaklorum. Matationes ualidæ temporum, excitantcalorem naturalem,& maxim uentorum,& adFigus, unde primum fortitudo,& inde audatia,& ex audacia feritasi et ex feritate ſeuitia. At conna temporum quies, et calor moderatus efficiuntbomines quietos& tranquillos, inde deſides acmolles atq; miſericordes, unde boſtmodum falla-ter eſſiciuntur. cum enim homines ſe tueantur duplici uia, ut etiam animulia bu ta ui& uerſutia:quibus deeſt uis ad uerſutiam traducũtur:idem debominibus. vnde timidum, bonum nunquam in-uenies, ifi ſit abſque mente. Et ſimiliter imperiti& ignobiles e pauperes& ſenes ſunt deteriosrer alis quoniam ſibi timent. natura autem indi-tum eſt homini, ut uelit ſe ſecurum reddere.

Videamus autẽ primum an homo nature ſuæerelictus ſit bonus aut malus Cum enim inſtitu-tio uerſetur circa mediocritatem; ſi bonus natusra, in ſitutio illi obeſt, ſi autem malus, prodeſt. Etſi etiam malus ſit. accuſamus naturam ſi bonus, legem. lde una eſt ratio euadendi& uera. quametiam prodidit Ariſtteles. Homo quidem naturabonus eſt, nam ey infantium&mulierum miſeri-tors natura id ſignificat,& Deorum communio,ipſt enim aut ſoli aut maxime inquit(2. de Part.Anim. cap. 1 o. Philoſophus. Eſt etiam ſapien-tißimus natura, et ob id optimus. non ſolum enimque ſapientiora ſunt ſuudio& diſciplina taliaſunt. ſed etiam natura quale elephas, eſt enim mi-tißimus animalüum rutione carentium. Referũturetlam certò, cum homo agreſtis in Hiſpaniola In-ſala e nemoribus aduenient puerulum ſurripuiſ-ſet omnes illum ſequebantur nil boni ex eo raptuſperari poſſe, aut enim cibi gratiæ ſubreptum quios erat illis in locis, aut alterius xei cauſa, ſed circa ueſperam cum fruſtra illum in ſecuti fuiſſent,mane( ſunt enim homines il HGlueſtres miræ cos

CO MME NT. 221leritatis, ut etiam conſentaneum vutioni eſt, ut quiomnem ſpem in pedibus habeant) tum inco lumenridens reſtituit abijtq;. verum ut Philoſophus ait,cum rationis particeps ſit malta cognoſcit proſpicitq́ in futurum multo ante, unde ind gentiamſaum præuidet. cupit etiam non ſolum commodisſais proſpicere, ſed anteſtare alijs, quo fit ut cupi-dißimus ſit homo, atque ob id rapacißimus, c ui& dolo. unde poſtmodum natura fit iniuſtus,& ex pugna redditur iracundus& ſæuus. Hancergo improbitatem lex tollit, lege igitur c naotura bonus fit homo:& natura ergo iuſta,&lex hona. 5Aud autem fit quo maxim ad improbitatemimpellamur, aſfectus eſt primus potentißimus.Porrò aſtectus, ut dixi, brimus eſt indigentiæ, utſaccurramus auaritiæ nomine. vnde Horatius:O ciues ciues quærenda pecunia primim.Virtus poſt nummos..verim hanc auget timor qui potentißimus eſtaffectuum. mali enim periculum quam boni ſpesin nobis eſt effccacior, quoniam malum bono innobis potentius eſt,& timor eſt futurorum, dolorautem& mæœror præſentium, preſentia autemminora ſunt futuris cum& eſſe poßint, e ſintquæ preſentia ſunt: at futurum eſt quaſi infinistum ideoq́; non ſolum eſt eorum quæ srunt, ſed& quæ non erunt eſſe tamen poterunt: quin eti-am qu etiam eſſe non poterunt, perſepè fallente nos periculi magnitudine. at contraria bariaaut propimqua eſſe paribus debent. Timore ergoira aduerſatur, uno; eorum dominante alter deaUnit. Ira ergo& timor in hominibus maximèprædominantur, ſed i timore iniuria neque actioulla præcedit: ſed ut timorem deuitemus. ab iraaulem pugna. ſcuitia, latrociniũ, ac ſimilia pro-cedunt. Si autem timori miſtu ſit ex urgeat ambia-tio uel auaritia, dolus innaſcitur, unde iniuſti fiunt homines ac ſcelerati. Cum uerò ex ira audaecia ex audacibus faclis laus à plebe conſequatur,inde ex laude honor, ex audacia ad rationem readucta fortitudo, ex forlitudine& ratione luſti-ta eꝙ gloria, ita uiciß im hec ſe inſtrunt, unusq;affectus alterũ parit, adeò ut nonnunquam con-trarium uelut ex miſericordia noſtrorum ſeuitiain alios,& ex crudelitate in alios ob exemplummiſericordia in noſtros. Origo igitur omnit pri-ma ſunt timor& ira ob auaritiam. Inde ſequun-tur quæ ad uoluptatem ficiunt, hecq́; ſunt duobræcipua honor&& libido. vnde iam aſſueti ho-mines timere& iraſci ob neceſſaria, transferunt1 etiam