*

H. CAR DAH NI cOM MBE Nr. f 17

membrum notatu dignum, quoniam uult quod reto alta ſit frigida,& hoc eſt uerißimum, adeò utetiam ſub Aequinoctij circulo montes niuibus inategantur, ſed nobis pugna eſt tum Ariſtotele. nosenim dicimus, aerem per ſe eſſe ſrigidiſimum, necincaleſcere niſi ob radios ſolis, Ariſtoteles cali-dißimum, ſed d uaporibus refrigerari. Vter no-ſtrim ueriora dicat, uos dijudirabitis. Aviſtotelisfandamenta ſunt, quòd dub ſunt elementa ftigida,igitur totidem ſunt calida, nam ſi unum contrarium eſt in natura, etiam eſt reliquum, frigida au-tem ſunt terra c aqua, igitur calidus aer&ignis. Secundo quia coniugationes qualitatumnon ſeruarentur, eſt enim frigidum&& ſiccum terra ffigidum e humidum aqua, calidum& ſic-cum ignis, ergo ger calidus& humidus. tertiòquia tempora anni ſunc quatuor,& ipſa con-Jeruant elementa& ſingula ſingulis referuntur,ergo ueri aßimilabitur aer, eritq; calidus& hu-midus, præterea uidemus quod aerea, qualia ſuntoleum& adeps, calida ſunt, igitur et aer calidus.accedit etiam illud quod omnia leuia uidemus eſ-ſe calida ut ignis fumus, ſulphur, aqua ardens,&quæcunq; ſurſum feruntur, ob caliditatem ferriteidentur, aer leuißimus eſt ergo calidus. Demumtenuia ſunt calida, etenim tenuitatem caliditateacquirunt: Esſi aer frigidus eſſet, iam æterno intempore condenſatus neceſſariò foret,& hæc ratio eſt ualidißima. Cum conſtet derem eſſe te-nuißimum& non poſſe conſeruare ſubſtuntiamſuum niſi ob principium naturale quod eſt cali-ditas ipſa. Quod ſi quis dicat aerem hic uideriFrigidißimum, ego longè melius reſpondebo proiſtotele quam faciant Ariſtotelici qui dicunthoc contingere propter uapores eleuatos à terra& aqua,& non animaduertunt quòd illi uapo-res non poſunt eſſe primum potentiores dere,ſecundò quòd aer quanto magis eſt ſerenus&clariis eo ftigidior eſt,& præcipud in hyeme,tertiò quoniam in excelſis montibus eſt frigidißi-mus,& tamen ibi pauci ſunt uapores,& etiam ſiFrigidißimus eſt, ergo non eleuat uapores, igiturnon eſt feigidus propter uapores. Propterea resſpondeo pro Ariſtotele quod aer eſt frigidus pro-pe terram propter duas alias cauſas, ſi uultis dicere quod propter uapores ita quod adiuuent,g non contenda, ſed illa non eſt cauſa principalis neq; etiam euidẽs, ſed euidens eſt motus, motusenim in his quæ diſſoluuntur, uelut in aert aquamanifeſte refrigerat, quia diſſoluit partes niſi ſitconiunctus ſicce materie, aer autent eſt in berpe-

tuo motu, e iſtud cõfirmatur experimento, quiaomnis uentus ualidus immoderatè reffigerat, ſedhæc ratio multas habet dubitationes proptereareddo rationem principalem que eſt, quòd terra& aqua frigida non per uapores ſed per continuitatem maniftſte reftigerant iuxta proportiosnen denſitatis ex raritatis, quod uidemus in ferro mediocriter calido quod accendit ſulphur, paleam, ſtuppam, arundinem, ſiccam cartam, quiacalor ille qui in ea materia denſa diuiſus, non earat intenſus niſt ad ſecundum gradum, in materiatenuißima acquirit gradum igne um, idem de fri-gore,& ideò aer hic fit frigidißimus, à terra&aqua quia proportio terræ& aquæ ad aeremeſt ualde magna, quorum materie multitudinem.& do uobis exemplum, ſi uos accendatis ignemex pale, aer ſuperpoſitus fit flamma& ignis&urit ſtatim: ſi ſuperponatis ferrum aut laterem autaquam, manebit per unam horam antequam fiant tepida, e hoc eſt quia gradus definitur pe-nes qualitatem diuiſam in materia, uelut ſt unushomo haberet centum millia coronatorum, pro.cul dubio eſſet diues ſi autem decies centeni milleuiri haberent centum millia coronatorum e nilaliud, profectò eſſent pauperrimi.Venio moddò adrationes noſtras,& dico quod aer eſt frigidißi-mus ſua natura, quia quotieſcunq; non incaleſcitab igne uel ſole uel exhalatione, ftatim redit insextremã ffigiditatem, nunquam autent in calidi.tatem. ergo cim onine ens relabatur in ſuam na-turam, clarum eſt quod aer eſt frigidus. kt ſi dicat,quod aqua ſit ſcruens quamuis natura ſit frigidiſ-ſima, reſpondeo quod nihil poteſt nutari in contrarium extremum, niſi corrumpatur: quod eti-am aquæ accidit cum feruet. cum ergo aer mane-at, palam eſt eum non poſſe eſſe natura calidum.Secundò, aer eſt factus refrigerandi cauſa corpo-ra animalium, ergo eſt per ſe ffigidusaliter bi-riam erraſſet natura& ficiendo derem per acci/dens frigidum quo utiuellet per ſe ad reffigerati-onem, nihil enim per accidens debet præponi inordine cauſarum per ſet ex etiam, quis ille aerquanto purior eſſet tanto eßet deterior,& quan-to deterior tanto melior, quia magis refrigeraret.tertiò quia eſſent plura agentia ſub eodem gene-ratione, utpotè calor ignis, calor aeris,& calorcœleſtis, in quo miror de ariſtotele, quod uoluesrit eſſe tria efficentia non coordinata in eodemgenere er in eadem operatione. Qzarto, quia ſiaer calidus eſſet, concurreret in generatione ut asgens& ut materia,& ita idem eſſet agens ratios8 3 lie