quanto eſt minor virtus. Tertia regula eſt regula obſeruandi vel ordinandi ſuam horam: Et illud, quoniam medicina vna quandoque eſt in vna hora conſerens ægritu-dini,& in alia hora nocens ci:& illud ſicut medicina re-percus ſiua, quoniam ipſa eſt iuuatiua in principij appo-ſtematũ,& nociua in fine eorum. Et noꝛandum, ꝙ ho-ra, quę elligitur in adminiſtratione medicinæ, aut eſt propria ægritudini, aut non eſt ſic- Prima quidem eſt, ſieutadmintſtratio medicinæ ſoluttuæ in hora augumenti ægritudinum. Secunda vero, ſicut adminiſtratio medicine ſolutiuę in vere,& autumno, non in ęſtare,& hyeme. Eteſt ſciendum, quòd iſtę tres regulæ ſunt fundamentum curationis cum medicina: ſed hic ſunt alij canones neceſſa-rij in illis etiam, quorum vnus eft ſubſtantia medicinę,quoniam medicina cordialis oportet, vt ſit eius ſubſtan-tia vehementer conformis ſubſtantię ſpirirum: Et quan-do duæ medicinę ęquantur in comemperando comple-xionem,& ſubſtantia vnius fuerir conueniens corpori,& alia contraria illi, tunc non eſt dubium, qꝙ; adminiſtratio conuenientis eſt melior. Secunda eſt adminiſtratio nismedicinæ electio, quoniam melior modus adminiſtrandimedicinas colicæ eſt per cliſteria: Et medicinarũ pro nauſea ſtomaci adminiſtratio melior eſt per os,& illud, quoniam medicinę penetratio oportet, vt ſit ex via propin-quiori. Tertia eſt lorma medicinę, quomã quædam me-dicinæ melius eſt, Vt adminiſtrẽt᷑ in ſormã loch, ſicut ſuntmedicinę pectoris: et dã melius adminiſtrant᷑ ebibitę, ſi-cut mecicinæ, q adminiſtrant᷑ ad ęgritudines mẽbrorũ remotorum, vel longinquorum a ſtomaco; vt ſit earnm penetratio ad ipſa veloctor:& quędam melius adminiſtrã-tur in pillulis, ſicut medicinę, quę adminiſtrantur ad mũdificandum caput,& alia ab his. Quarta eſt ellectio medicinę ſimplicis, aut compoſitę, quoniam in quibuſdamægritudinibus oportet, vt admintiſtrentur mecdicinę com-poſitæ ſicut in lapide, quoniam medicinæ ſimplsces rarooperantur illud, quod intenditur in cura ipſorum lapidũ:In quibuſdam uero oportet, vt medicinæ ſint ſimplices,ſicut in plurimis ægritudinibus cõplexionalibus. Quinta eſt electio medicinæ nouę, aut antiquę, quoniam quę-dam ſunr medicinæ, quarum adminiſtratio non concedi-tur, niſi poſtquam ſuper eas pertranſierit multum de tẽ-pore, ſicut ſunt medicinæ, in quibns cadit opium, ſicutſunt trociſci de ſumach facti ad Zayr,& ſicut tyriaca.Quaqdã vero medicinæ meliores ſunt nouæ, q́; antiquæ,ſicut trociſci de canfora. Et quędam ſunt medicinæ, quæquando antiquantur, debilitatur virtus ipſarũ, ſicut mulrę gumæ. Et ſunt quędam, quę quando antiquãtur, for-tiflcatur virtus iplarum, ſicur eſt vinum,& oleum.IX ellectione autẽ qualitatis medicinæ. In hac parte conſiderat ea, quę conferunt ad cognitionem eligendi qualitarem medicinę Qñ euim ſciuerimus, ꝙ; curatio ægritudi-nis fit per contrarium: Et ſciuerimus, quòd qualicas ęgritudinis ſit itta, vel illa, tunc ex hoc ſciemvus, quòd medicina oportet, ſit illa, quæ habet qualitatem cõtrariam qualitati illius ęgritudinis: Sufficit ergo in cognitione quali-tatis rnedicinæ habere cognitionẽ qualitatis ægritudinis:Sed in ſermone Auicennæ, quando dicitur. IN ellectioneautem qualitatis medicinę abſolute non habetur cogni-tio& c. eſt dubitatio, quonta ſpecies ægritudinis eſt eiuseſſentia, in qua quidem fundatur bonitas ſeu perfectio curationis: cognitio autem qualitatis medicinę nõ fundaturſuper illam cognitionem ſpeciei ęgritudinis, quoniam cũqualitate icinæ non eſt intentio contrariandi ſpecieiggritudinis, ed contrariandi qualitati eius: Et etiam quiacognitio ſpeciei ægritudinis non confert cogmtioni quali-tatis medicinę, quia gęgritudo vna ſpecie quandoque ha-

I1.

bet qualitates contrarias, ſicut ſoda verbigratia, quoniã

ipſa quandoque fit a caliditate,& frigiditate,& ſimilia,quare cognitio ſpeciei ægritudinis non ſufficit ad cogno-ſcendum qualitatem medicinę, Auicenna vero hic dixitduas propoſitiones notas in medicinę ſcientia ita, vt plures primates in hac ſcientia noſtris tem poribus putent tales propoſitiones eſſe tanquam prima principia: quarumVna eſt, ꝙ curatio ęgritudinis fiat per contrarium: Secunda eſt, ꝙ conſeruatio ſanitatis fiat per ſimilia. Dico er-go, q propoſitio prima eſt vera nullam habens dubita-tionem:& hoc demonſtratur ratione,& experimento:Ratione quidem, quoniam contrarium ęgritudini quando aduenit corpori, ſine dubio alterat ipſum ad ſui natu-ram de necesſitate, cum virtus ipſius posſit hoc facere„& corpus ſit recipiens, quouiam omne recipiens vnumduorum conrrariorum eſt recipiens alterum contrarium,ſecundum ꝙ declaratum eſt in philoſophia: Et corpus,quad iam recepit ęgriludtnem, eſt ſine dubio aptum reci-pere ſuum contrarium: Ei quando alteratur corpus adcontrariam, oporret vt remoueatur ęgritudo de necesſi-tate: quta aggregatio duorum contrariorum ſimul eſt imposſibilis. Experimento quidem declaratur, quonim te-ſtimonio uersficatur,& experitur, ꝙ repletio curatur pereuacuationem,& econtra:& caliditas ſanatur per frigiditatem,& econtra:& ſic de alijs. Sed hic ſunt dubitatio-nes, quarum vna eſt, quòd ſicut cõuerſio ſeu alteratio adcontrarium prohibet remanere eggritudinẽ, ſimiliter eſſeggritudinis prohibet alterationem vel permutationẽ adcontrarium, vt non aggregentur duo contraria: Secundaeſt, ſi corpus in hora ęgritudinis alteraretur ad contrariũcauſaret in corpore egritudinẽ cõtrariam ęgritudini aligpræcedenti, quate non cauſaret ſanitatem, quoniam ſani-tas fit cum mecdiocritate inter illa contraria duo:& tuncnon fieret cura per contrarium? Tertio ſi conuerſio velpermutatio ad contrarium prohiberet remanentiam veleſſe ęgritudinis, Cunc conuerſio ad mediocritatem prohi-beret etiam remanentiam 1pſius, quoniam remanentiacontrarij cum exiſtentia mediocritatis eſt imposſibilis,quoniam eſt imposſibile, quòd frigus remaneat;,& exi-ſtat cum eſſe tepiditatis:& ſimiliter ſe habent omnia cõtraria cum medijs qualttauibus ipſorum. Et cum ita ſit,eſt posiibile, vt Hiat curatio ęgritudinis per mediocritatẽſeu per qualttatem mediam.& non per contraria. Quarto ſi ggritudo remoueretur poſt aduentum ſui contrarij,tunc ęgritudines omnes ſanarentur in hora vna, vel in tẽPorevno, quod eſſet hora aduentus contrarij,& tunc nõeſſet ęgritudo cronica, aut acura. Quito arguitut ſic. colica eſt ęgritudo frigida, quę ſanatur per ſtupefactiua,quorum virtus eſt frigida. Sexta febris colerica, quæeſt ggritudo calida Valde, curatur per ſcamoneam, cuiusVirtns eſt calida. Septimo euacuatio curatur per euacuationẽ. ſ.Ventris ſolutio per ventris ſolutionẽ,& vomituscurat᷑ ꝑ vomitũ, et vẽtris ſolutio ꝑ vomitũ, et ecõtra,&ambo ꝑ ſudorẽ curantur. Reſpondet᷑ ad primũ, qꝙ; cõuer

io ſeu alteratio ad vnnm duorũ contrariorum non prohibet receptionem alterationis ad alterum, neque prohibetalterationem ad ten ſionem ipſius: verum qñ alteratur adVnum contrariotum, tunc priuatur altero ꝑꝑea, ꝙ illud,quod eſt frigidũ, calefit,& quod eſt calidũ, infrigidat᷑. Adſecundũ reſpondetur, ꝙ medicina cõtraria ęgritudini ſuaqualitate nõ poteſt facere, ꝙ accidat ęgritudo cõtraria,dum qualitas talis medicinę nõ eſt ſuperflua valde,& il-lud, qm̃ ęgritudo frangit,& diminuit de fortitudine eiusꝑꝑ cõtrarietatẽ, quã habet ipſa ad cõtrariũ: Qñ igit᷑ medicina p̃dicta agit, tũc ex ipſa aduenit mediũ, qc eſt ſanstas. Ad tertium reſpondetur, ꝙ mediũ non poteſt