loi Von mancherley wunderbaren
trib gegen dẽ ſelbigẽ oꝛth. dañ alſo ſpꝛinget es wider hinderſich wie ein ſtein-doch nit ſo kraͤfftig/ od wañ dz waſſer übe: dz poꝛt ghet/ dañ lauffet dz auß-ſo fürghet. Das waſſer auch ſo durch dz kaat vñ wůſt fleüffet/ lauffet lägſamer von wegen d vngeleiche/ vnd der vermiſchũg.alſo lauffet dz ſchnellerſo durch das ſand kom̃et/ dann die ſtein. aber am aller ſchnelleſten/ ſo durchdas getaͤff let vnnd beſetzer lauffet, deßhalben breittend ertliche diſes alſo-welche des gemeinen gůts baß genieſſen woͤllend. Es iſt auch gewüß dz einkurtze roͤren ſo nideꝛ ſich ghet/ am aller mehꝛſten waſſer an ſich zeücht. dannwaß das waſſer außgelaſſen/ ob es wol langſam̃er lauffet/ iſt es deſſen ſo dzfeld beſttzet. dañ diſer faal iſt ſchnell/ vnnd nim̃et meh: waſſer an ſich ſo frey
dohar fared/ diſes verhinderet auch das nitt ſo harnoch kom̃et. 3Deß halben ſeind allein noch zwey fůͤrnempſte ſtuck voꝛhanden/ nam̃lichwie ein hoher fal/ den lauff des nachkommenden waſſeꝛs moͤchte fürderen.dañ wo es diſes nitt fürderet/ nützet es auch nicht mehꝛ waſſer ʒů ſchoͤpffen.Vnnd das wir auch lernend/ ob das waſſer zů allen theilen in geleichem be-wegt werde/ naſ̃lich dz ſo zů obereſt vñ zů niderſt lauffet.( Dañ wie Frontinus ſagt/ acht ich on zeyffel waar ſein/ daß dʒ waſſeꝛ/ ſo auß hohen vñ ſchnellen waſſeren abgefůeret wirt/ lauffe mitt groͤſſerer krafft.) Jů dem erſten ſetzend wir/ es habe das ſtill waſſer zů 98 800 noch der hoͤhe ein runde/ als esſich in dẽ eymerẽ erzeigt/ vñ nit in dem vmkreyß der erden/ weil man diſesauch kümerlichen in gantz en landẽ ſpüret/ abeꝛ noch der hoͤhe des 1 chirs/warum dat wañ aber das geſchir: nitt voll iſt/ ſo iſt es zů oberſt geleich.deßhalbẽ erhal-1 5 nd. tet dz zů auſſereſt/ diſes ſo in mitten iſt/ domitt es nitt über das poꝛt auß gãzen we tze. woͤlches ſo lang nitt überlauffet/ biß die hoͤhe geſtellet/ vñ die maaß derrotunde nitt übertriffet. Wañ aber diſes bewegt wirt/ behaltet es allein ſovyl runde/ ſo vyl es ſich an der breitte vñ lenge d gantzen erden vergleichenmag. Wañ es aber ſtill lauffet/ haltet es ſich mittelmeſſig gegẽ dem das ſtilliſt/ vñ ſchnell lauffet. doch will ich allwegen die wind vndandere hinde:nuſ-ſen voꝛbehalten haben. Es iſt aber kein argument dieweil der ſtecken ʒů niderſt vermercket wirt/ ſchneller getriben vñ hingefüeret werdẽ als in deme C/dañ im B/dz darüm̃ ſolte ſchneller lauffen zů niderſt dañzů obereſt. dañ das Ciſt etwas weitters von dẽ mittel vñ hy-pomochlio/ deßhalbẽ acht ich es lauffe geleich. Das aber auchder trib in einem freyen waſſer helffe das waſſer an ſich zůʒteben das harnach kom̃et/ iſt diſes mein můrmaſſung. zů demerſten/ das die waſſer ſo durch den kaͤnel lauffen/ in einer mittel linien flieſſend zwiſchen det rechten vnnd haldechtigen li-. 78 nien. Als das waſſer ſo durch dẽ kaͤnel A B geleittet wirt ddas ſolt mitt gantzem gewalt für lauffen durch BC. vnndwo es gar kein trib hett/ durch B D. welches wir an dem waſſer ſehen/ ſo beſeytz auß dem kaͤnel fallet/ vnnd nitt zů fordereſt. Deß halben wirt es noch3 f der mittleſten rechnung zů dem erſten durch BElauß-2 Y fen/ dẽnach ye mehꝛ ſich wenden vo A/ Cwie auch A B-5 v! vnd alſo zů dem F. vnder dem s aber geſtrackt durch
die linien/ ſo geleichweytt ſthet B D. 50
4 e Ein anders. dz waſſer ſo ſanfft dohar faret/ das iſt gex leich /ob es wol durch die ſtein lauffet. welches aber mit
üngeſtüm̃e faret/ dz ſpringt vñ lauffet vngeleich. wie auch Vergilius ſagt-J Im bach