Dat tweede boeck,Dat tweede Capittel.Een tractaet van Periperinen/aengaende den luperlitien.GE wel dat die subtile const van Perspectinen seer difficil ende moeyelijck es om in sceifte tesettene/ ende aldermeest de corporen oft ghelijnige dinghen/ welcke wten grondt opghetrockenworden: want tis een conste diemen niet so wel duer figuren ende schiften begrijpen en can/ alsduer een onderwijsinge die onderlinge geschiet: diesniettemin midts dat ick inden eersten voeckgetratteert hebbe van Geometrien/ sonder die welcke dat de Perspectiue niet en ware/ so salickaerbeyden duer den cortsten wech dat my mogelijck zijn sal/ hier in desen tweedden boeck/ denArchiteet so vele daeraf tontdeckene/ dat hy hem daermede sal connen behelpen in zijn wercken.Ick en wille my niet becommeren int philosopheren oft disputeren wat Perspectiue es/ oft waerwte datse haren oorspronck neempt/ midts dat die alder diepsinnichste Euclides subtijlichlijckmetter speculatien daeraf tracteert. Maer om aende Tractica te comen ende tgene dat de Architeit behoeft/ so salmenweren dat la perspectiue es/ tghene / dat Vitruuius Scenographie noempt/ te wetene/ het opstaende ende die sijden vanDees Perspectiue dan hangt principalijck in drijeenigen edificien/ oft oock van eenigen superficien oft corporen.linien: Decrste linie/ es die vase beneden/ daer alle dingen huer beginsel wonemen: Die werde linie/ es die/ welcke naeden punct gaet/ die sommige tgesichte/ andre orisont noemen/ maet orisont es sinen rechten naem/ want den orisont esalomme daer hem ons gesichte eyndet: Die derde/ es de linie vander distantien/ de welcke behoort altijts te stane vanderseluer hoochden dat den oxisont es/ maet verre oft by na de gelegentheyt/ ghelijck wij dat tot zijnder plaetsen verhalenende wusen sullen: Desen orisont dan verstaet hem ter hoochde van onser oogen te stane / gelijck oft de Arthur tegeneenen platten muer eenige metselrije betoonen wilde / nemende zijn beginselle opden grondt daer de voeten vanden aen-sienders staen souden/ in sulcken gheualle salt redene zijn/ dat den orisont sohooge sy als ons ooge/ ende de distantie omdat werck te siene/ sal inde bequaemste plaetse ghesedt worden die daer ontrent es: gelijck oft dat in een sale oft andercamere ware/ so sal die distantie aenden inganck genomen worden/ ende erst in oft teinden eenen hof oft galerie/ so saldie distantie altits aenden inganck vander seluer plaetsen gesedt wordden: Item cest in een strate tegen eenen muer ofthuys/ so salmen die distantie op dander zijde tegen ouer setten/ maer oft in sulcken geualle de strate seer nauvewate/ sosalt goet zijn datmen een wijder distantie ymaginere/ op dat die vertortinghen niet te weet oft onplaisant en comen:want hoe dat die distantie langer oft wijder es/ hoe dat het werck beuallijcker ende meer sal schijnen te veruerten. maerwiltmen dwerk vijf oft ses voeten hooge (van de gront daermé op staet) beghinnen/ zo soudt wel redene zijn dat denorisont gelües onser oogen stonde/ gelijck geseyt is: maer midts datmen van sulcken metselrie gheenen gront sien ensoude/ waer duere dat het bouenste (in dyen men seer hooghe wercken wilde) onbevallijck der ooghen commen soude/ sosalmen in sulcken accident wel moghen orlof nemen om den orisont wat hooger te settene/ ter discretien van eenenverstandigen werckman: maer nochtans niet gelijck sommige licentioese ende onverstandige / die ergens ter hoochdenvan derrih oft veertich voeten/ eenige historie oft ander dinck met huysinghen maken daer tgesichte oock also hoogstaet dwelck onredeluck es / Ende in sulcken dolinge en zijn die verstandige wercklieden noit gevallen: want daerse eenigedingen bouen ons gesichte gemaect hebben/ daer en heeftmen gheenen grondt ghesien van dyen seluen wercke/ wanddie groote const van Perspectinen heeftse inden toom gehouden. Ende dacromme gelijck voren geseyt es/ dat die Per-spectue den Archirect seer noottelijck es/ so en sal die Perspectijf geen wercken maken sonder architeiture / noch die Ar-chirect sonder Perspectiue: Dat dit waer es blijckt by den Architecten van onsen tijden/ inden welcken dat die goede At-chirecture heeft beghinnen te bloryene. Want Beamant een verweckere der welgeschieter Architecturen / en was hyniet eerst een schildere/ ende zeer verstandich inde Perspectiue/ eer hy hem totten bouwen schicte? Die gelucksaligeRaphael Durbün en was hy niet dalder vermaertste schildere/ ende wel geinstrueert in Perspectiuen/ eer hy van Ar-thitterturen wacht: Die alder voorsichrichste Balthazar Peruzzi van Sienen was oock een schildre/ ende in Perspec-tinen also geleert/ dat hy willende ondersoeken sommighe maten van colonnen ende ander Antische dingen/ om die inPerspectinen te settene/ treech sulcken behagen inde proportien ende maten/ dat hy hem geheelijk totter Architertu-ren begaf/ inde welcke dat hy also toenam/ dat nauwelijck zijns gelijcke en was? Die verstandige Jeronymus Gengaen was hy oock niet een excellent schildere ende alderveruarenst in Perspectiuen/ gelick die schoone Scenenbetuycht hebben / die welcke dat hy maecte ter belieften van synen heere Francisco Maria hertogevan Vroin / onder wiens schadue dat hy een dalderbeste Architect geworden es. Julius stoma-nus een warachtich discipele vanden glutsaligen Kaphael Durbin/ es duer die Perspec-tine ende schilderie/ een dalder beste Architect gewordden. Om dan tot mynenpropooste te keerene/ so segge ick/ dat men behoort neerstich ende voer-sichtich te syne in dese conste/ inde welcke dat ick aen cleyne din-ghen eerst beghinnen sal/ ende allencxkens voortsvarendehooger climmen/ tot dat ick v na mijn vermogente vouen geleydt ende tgeheele inhou-den ghewesen ende ghe-leert sal heb-ven.