Dat tweede Boeck.Ederde Capittel.Fo. xxv.Tractaet vander Scenen.der alle ander dingen die van menschen handen gemaect mogen worden / om met öwonderinge taenscouweneen der oogen en den geeste te cötenterene / dat es na mijn duncken die toerustinge van eender Scenen als-mense gaet ontdecken/ daermen op een cleyne plaetse sien mach/ gemaect duer timmeringe ende const vanperspectuen/ groote palaysen/ groote templen/ ende diuersce huysinge/ 30 van by als van verre/ ruyme plaetsenmet huysingen besedt/ lange straten gecruyst met and wegen / Archen triumphal/ alder hoochste colomnenpiramiden/ oveliscen/ ende duysentsterleye scoone dingen/ verriert met ontelliken lichten/ groote / middelbareende cleyne / na dathet gelegen es / de welcke 30 constelijck geordineert zijn/ datse veeldetleye aldertleerste ge-steenten representeren/ gelijck Diamanten / Robinè/ Zaphiren/ Smaragden / Jacinten / ende dergelijcke dingen. Daer sietmen dieclaerlichrende mane met haren hoornen allenxkens opgaen/ ende alreede geclömen eer dathet die sienders gewaer worden oftesen cimmen hebbe. In sommige ander Scenen sietmen den opganck vand sonnen mer hare omganck/ ende int voleynden vandtämedien zo sietmense ondergaen met sulcker conste / dat veel aensienders van sulcke dingen verbaest zijn. Alsment oock be-höefte so siermen duer const eenigen god vande hemel dalen: men siet oock sommige Cometen ende sommige sterren schietenhier die lucht: men siet oock daerna opde Scene cömen/ diuersche personagen seer rijckelisch geciert met diuersce leureyennünemde soerten van cleedingen/ so voer Morischen als musike. Somtijts sietmen vremde gedierte / daer kinderen ende mansbinnen zijn/ huppelende springende ende loopende zo wel naden aert vanden beesten/ dathet niet en es sonder öwanderen vandeaensienders: welcke dingen altsamen zo beuallick zün in dooge/ datmen niet scoonders en soude connen bedencken van mate-riale dingen met handen gemaect. maer midts dat wij nu in een and maniere van perspectinen gerömen zijn/ zo willen wij daerdat heeder af tracteren. Dees tegenwoerdige perspectiue daer wij af sprekë sullen/ al eest datse diuersches vanden reglerdie voer getoont zijn/ mids dat die voorseyde geymagineert zijn op eene platten muet/ ende dees and regle/ om datse materiaeen en verheuen/ zo erstovel redene datmen daer erne andere wech inne houde: Duer gemeen yfantie zo maectme ten eersteneene soldere/ die ten minsten also hooge vand eerden es als dooge vande mensche/ te wetene/ in twaerste deel geteekät met. C.Maer dander decl achterwarts daer die huisingen op staen / maertme achter tegen de muer een negenste deel bheuen/ te wetendarmende de pleyne in negenen deele/ ende achter tegen den muet dE soldere een van dien deelen hooger leggen dan voren aende. B.eindet wel effen en sterck zijn ter causen vande moxis dansers. Die hangé van desen soldere heb ick seer gerieflyck beuondnet derperientieën/ want in Vicence (dwelck een pompense ende rücke stadt es onder die ander van Italien) daer maectick eenTheatte en Scene van houte / also ick meyne datter binnen onsen tijden geen grooter gemaect en es/ om die wonölike êtoo-ningé die daer gebuerdé/ gelijck van wagenen/ elefanten / ende and morisk è: daer ordineerdich dat voerde hangende Scene eenensoldere op dwaterpas liggé soude / de welcken soldre dat twelf voet breet en tfestich voet lanck was na umogen vand plaetsen,daer vandick sulcke dinge seer gerieflijck ende toonbaer. Desen vorsten soldre nids dat hy recht was/ zo en moeste zijn pauementden gysant niet obedieren/ maer zijn quadren ware tallen sijden rechtwincklich: maer van aen d'beginsel des climmenden sol-dera.B.so gingen alle die quadrés na den wtersten orisant O/de welcke mids haer behoorlike distantie vercortedt seer wel. Endeom dat sommige de orisont van deser Schographien geset hebbe tegen den want rechts boue opden soldere/ waer duere datherschünt dat de huysingen al in een loopen/ so heb ick my bedacht metté orisont voorder duere te gaene/ dat welcke my als doenzowel beuallen heeft/ dat ick in sulcken wercken altüts desen werch gehouden hebbe / Ende also radick oock den genen die behagen in sulcken const hebben/ dat se desen wech houden voerden besten/ gelijck ick in dreo nauolgende figure vertoonen sal/ enoock geseyt hebbe by dat profil vanden Theatre ende vander Scenen.Es om dat die toereydingen ô Comedien van drij manieren zijn/ te wetene/ die Comica/ die Tragica/ ende die Satirica/ so sallichautractere vande Comica vande welcke dat die huysingen naden gemeene man moeten gemaect worden/ welcke dingen datmineefiendeel ond dack maeit/ in eenige sale die teynden een camer heeft tot gerief vande personagien/ ende derwaerts eest datmäden soldae vanö Scenen maect gelijck geseyt es en betoont int profil. Ten eersten so is dat deel. C. den platten solder. en lacions neme dat elck quadraet twee voeté houde op elcke syde, desgelijcx sullen die vande hangende solder voer aende vase oockwee vaet breet sijn en is geteekät met. B. En gelijck ick vaet geseyt heb/ so en is mijn meyninge niet/ dat ick de orisont hieratigen iscutsel achter inde Scene setten wille/ maer so vele als vanden begintsele des pauiments. B. totte muer is/ zo verre wiick datmen achter duer den muer oock passere/ ende also sullen alle de huisingen ende and dingen lieflijcker comen int vcorten. Endealsnen duer die bequame distantie alle die quadre naden orisant getrocke zunde vercort heeft/ zo salmen die huisingen daeroprichten vercortende metten quadersteenen/ die welcke huy singen zijn die grone linien op den gront geteekent/ zo wel voer copstaende als voer tvercorten. Ende alsulcken huisingen heb ick alrichts gemaert van sperren ende latten/ daer heb ick voorts lijnwaetover getrocken/ makende daerinne dueren ende vensters van voren ende int vercorten nade occasien. Oock heb ick sommige dingewogen van haluer taillen gemaect van houte/ dwelcke ô schilderien seer geholpen heeft om dienen te geluckene. Alle die spa-tien van aende wanden totten muer geteekent. A. sullen voet de personagien zijn/ daertoe moet den achtersten wandt indenmiddelt ten minsten twee voet vanden muer staen/ op dat de personagen ongesien van deen syde in dander gaen. Daerna zusalmen eenen termin oprechten aen d'beginsel vande pauimente. B. dat sal den punct. L. zijn. Ende van daer tot aenden orisenwürde een linie getrocken die int profil met punten geteckent es/ die sal van gelijcker hoochden zijn/ ende daer die selve denachtersten wandt raeck vand Scenen / daer sal den orisont van dien wandt staen / ende dien orisont en sal maer voer dien wandtalleene dienen. Kraer spandtmen een door de oft iet anders van daer tot aenden termijn. L. zo machmen eenen draet daer aenbestigen om dien vorwaerts en achterwarts te schuyuen/ om dien seluen wten onberoerlijck ørtsont / in alle die ortografienofte de huysingen van voren te besigen. Maer den orisant die duer den muer gaet/ sal tot alle die vcoxtende suden vande huy-lingen dienen. Ende om datmen den muer soude moeten vreken alsmen desen orisant int groote soude willen gebruycken / datwelcke niet geschien en mach/ so hebb ick altuts een cleyn modelle van houte en papier gemaect juist op zün mate/ ende daern.tot die selue modelle van stucke te stucke int groote ouergesedt. Maer dees lesse sal den sommigen swaer vallen om te ver-stane/ disniettemin/ so sal van noode zijn te arbeyden in modellen ende experientien te makene/ ende studerende salmen den weclvindé. En om datme lutter salen vindt hoe groot datse oock zijn / daerinè Theatten inne maken can dan seer gedwongen / zohebvirk nochtans om de Antiken te volgen na mijn vermogen/ alsulcken deelen van desen Theatte willen maken / als in eeralle souden mogen staen. Daeromme sal dat deel. D/ voer de Proscenie dienen / en die circulare plaetse geterkent met .E. salde Orchestra zijn: rontsomme dees Orchestre zün die plaetsen om dalder edelste te sittene geteekent met. F. Die eerste gra-den geteekent met. G. zijn voer de edelste vrouwen op te sittene. De plaetse. H. es een strate/ also es oock dat deel. I. Te midden tussche dees graden zijn trapkös om gemackeliker op te climmene. Die plaetsen geteekent met Ksalmen achterwarts sogroot maken als de zale verdragen machten es wat hangende gemaert / op dat de menichte deen ouer dund soude mogen sien.