é17 M A

Yaiz 44:lllefcribet manu fua Domino, ac in nomineL(rael denominabit fe:id eft,fuo chirographo fe obligabit&addicet Domino.| Vmbra manus tegere, aut prote-gere Deum,aliquem: Ifaiz 49& 5o,e(t,eum cleméterà Deodefendi.. Ventilabrum e[Je in manu alicuius, eft me-taphora fumpta à trituratoribus,qui purgantfrumen-tum,feparantes id à paleis,& fignificat fummam auto^ritatem iudicandi& repurgandi Ecclefiam& religio»nem. quod proprium e(t Chrifti, ut Malachias quoq;

hancrepurgationem cap.3 defcribit. Mamus communes, 1o

Marcus cap.7 prophanas& immundas uocat:quod fupràin uoce Communis prolixius eft expofitum, Manibusoperari, Theff.4, eft, quacunq; demum iufta opera ali-qaid agere aut moliri,& ea ratione uictum quzrere.

Cbaratterem Anticbrili in manu& fronte accipere, eft,nontotam Antichriftianifmü,fed tantum aliquas eius par^tes,notas aut ue(tigia accipere,ut preprié in Adiapho^rifmo fa&titatü eft: tametíi ibi quoq; aliqui nimis pro»fundé fefe in abominationes illius meretricis immer.

M A 6,8

cere,quafi'ana fit dictio Syriaca, idem declarans apudHebrzos qn, perperam tamen fcripta à librarijs, utalia pleraq; peregrina: cum fcribendum fuerit, Maha^ramatha. Alijs placet, duas effe di&iones: nempe yv3Doiminus,&&nxuenit. Alijs etiam tres: nempe TaDominus, w nofter,«nN uenit. Sed utrouis modo exduobus iftis legas, puto non fatis apté confiderari fi-gnificationem huius uocabuli in hoc loco interpre-tando,cum potius fit revoir accipiendum. Sic enimexiftimo defignari peciem extremi anathematis:quianimirum ea erat eius formula, quod qui in eo damna-tus,Domini iudicio quafi in manus,citraullam ueniafpem,dederetur:ut ea fit fortaffe fpecies tettia anathe-matis, quam Thalmudiítz uocant Nav, ut referturin Thesbi Elie. Nam alioquin caufa non erat cur Co-rinthiosalloqueretur Chaldaicé, nifi uocabulum hocfuiffet Ecclefijs familiare ut Amen,Alleluia,& alia no-nulla.Quod fi uera eftpotius eorum opinio, qui unicáuocabulum effe uolunt,idem declarans atq; Hebrzo-

ferint. Quod ueró frontis potifsimum,& manus, pra» 20 rum un,miror fané curnon pofteriore loco pofuerit

fertim dextre,facit mentionem,id idem eftiquia fronselt pars hominis,qua coghofcitur, Notat ergo fymbo-licé confefsionem.nam tempore Interim adiaphorizabant,& characteres meretricis accipiebant, ut aduer-farij perfuaderentur iam illos accepiffe Interim, eod;parcendum illis obedientibus filiolis efe.Manus aüt,prefertim dextra,operatur:ideo fignificat uitam exterfam.Indicat ergo,tales€ollufores meretricis Babylo-nice in confefsione,& in opere,aliquas eius notas autabu(us exprimeré& circurferre,MARANATHA,in fineprioris ad Corinthios eft:Si quis nonamat Dominü IE$ V M,fit anathema ma,ranatha.id e(t,(it extremé anathematizatus. Dehacuoce aliorum annotata adfcribá fic igitur inquit Erat-mus:Hac uoce Paulus folet extremum exitium figaificare, quod Hebraei uocant kno. Ceterüm Maraenatba Ambrofius putatuocé Syratn effe, potius quàmHebraicam:licet inter has linguas nonnulla fuerit affinitas.fonare autem apud illos, Dominus nofteruenit.Quanquam inter Hebraica uocabula,que nullo certoautore feruntur,reperio Maranatha expofitum, In ad-uentu Domini noftri: ut cohzreat cum faperiori, Sitanathema in aduentu Domini noftri. uelati referat fi»nem Malachiz: Ne forté ueniam,& percutiam terramanathemate. Theophylactus ad Ambrofij fententiaminterpretatur, Dominus uenit. uultd; uideri ceu iufiu-randurb,quo confirmet Dominum aduenturum. Ea-dem fermé D.Hieronymus, in epiftola quadá ad Mar:cellam,cuius faper hac re uerba non grauabor adícri-

esálnue, Syriaci fcilicet uocabuli explicationem, utinAbbapater. Quidfiigituruel librarij mutarunt ordi-nem? uel aa/sya, ad marginem pro Syriaci uocabuliinterpretatione annotatum,pofteain contextum irre»pit? Sed de his hactenus. nihil enim bic auíim,aut ue«lin afürmare. Hzc Beza. Placetfané& inihijut uoxhzc fignificetidem qued Dominus no[ler uenit: fueritqueuox nota ac ufitata Ecclefiz de extremo anathemate,eum fenfum babens, quafitales excommunicati non

3o iam Ecclefie fanandi feruentur: fed tanquam peccan-

tes ad mortem,utpote pertinaces hoftes Chritti,extrémo iudicio puniendi tradantur,dedanturq;.MaRCIDV S.VidePVTRIS.MAR,uoxlatius patet in Sacris,quàm in prophznis Scriptoribus. Nam nontantum iftud magnutn acfalfum mare fignificat:fed etiam ftagna,prafertim íin2^iora: undetam crebró, praefertim in nouo Tleftamen-to, nominantur hac uoce illa Iudaica ftagna: ut MareTyberiadis, mare Genefareth,rmare Mortuum. Idem

40 ueró(tagnum uocatur modó mare Genefareth,modó

Tyberiadis,modó Galilez, à diuerfis ciuitatibus in littoreeiusexiftentibus. Maremortum, quod nullis uertis ac flutibus agitatur, eft ftagnum, in quod Sodomafubmería eft:uocatur ueró etiam Salam,& Alphalti-cum. Niarerübrum.per quod tranfierunt ficco pede filij Hrael,eft(inus Arabicus, diuidens Arabiam ab /Egypto. Rubrum autem, tefte Plinio dicitur,quia harenaei fubftrata rubet, eod; etiam ipfa aqua ob tranfparen-tiam rubereuidetur. Mare(dequo Gen.1, Congrega-

bere: Maranatha,magis Syrum eft quàm Hebrzum:ta 50 tionem aquarü uocauit Maria) uidetur proprié ipfum

meti ex confinio utrarumq; linguarum aliquid& He-breum fonat:& interpretatur, Dominus nofteruenit.ut fit fenfus:Si quis no amat Dominum Ig$ V M,ana-thema(it.& illo completo, deinceps inferatur, Domi.nus nofter uenit: quod fuperfluum fit, odijs pertinaci,bus aduerfas eum uelle contendere, quem ueniffe iamconftet. Ha&enus Hieronymus.Nec his diísimilia fcripfit Auguftinus.Illud admonendum efat,in Dominus noSler uenit, Venit effe preteriti temporis. e(t enim Ja£; iddeclarantibus Grzcis interpretibus,(íi parum ex in-terpretatióe Hieronymi liqueret.Rurfas hic mihi mo»nendus eft Le&or:hzc uetba que modó retuli ex Hieronymo( Maranatha,magis Syrum eft quàm Hebrz.um:tametfi ex copfinio utrarumq; linguarum aliquid& Hebrzum fonatjinterpretatur, Dominus nofter uenit) haberi eadem in Commentarijs Ambrofianis, 8cin his Scholijs quz feruntur Hieronymi titulo. Bezaporro,in poítremum Caput prioris ad Corinthios,ficannotat: Maranatha,exa(4,— Alij codices fcribunt

uno uerbo«zal, quod uideo eruditis nonnullis pla 70 afcendens in mar c.id efl,ab ortu ufq: ad occafum.

uerum mare indicare.inquit enim Deus: Congregeneturaquzinlocumupum. Mar fimpliciter& abíolu-té pofitum,plerunque uerum mare notat: ut Gen.49,Zabuloninlittore maris habitat. Maremagnum uocátuerum mare,ad difcrimen paruorum ftagnorum.Iof.1.Omaisterra Hittzorum u(q: ad mare magnum, con-tra occafam folis,eritterminus uefter. Mare nouifimi,uocatur etiá uerum mare, Deut.34, Mon(trauit DeusMofi omnem terram luda ufq; ad mare htouiísimum.

60 Nam monti Nebo, in quem iuffu Dei Mofes afcende-

rat,per Phoeniciam& ludzam refpicienti,mare ex op.pofito erat. Sic& lo(.1& 15 accipitur. Mare Supb folétHebraei Mare rubrum uocare, quafi dicas Mare care-&ofam aut paludofum: unde Giermanicé Schilff. Fortàquod in littore paludes crefcüt in aliquibus reftagna-tionibus fluuiorum,in id mare influentium,| Niare fepe Hebrais notat Occidentalem plagam, quia mare

roximum& mediterraneum eít lude ad occiden-tem.Iofuz 16,& líaiz 42, Laus eiusà terminoterra

Marg

]3

uin M MEM arii