539 L£

decimas accipiant à populo iuxta legem. Etibidem:Lex homines conftituit pontifices habentes infirmitatem. Et$cap.meminit mandati deextruendo taber-naculo ad exemplar oftenfum in monte. Et cap.9 multa ceremonialia de templo& rebus in eo, de oblatio-nibus,de expiatione& purifieationibus, quz fiebantfanguine taurorum,hircorum, uitulorü,cinere iuuen-ce.aqua& lana coccinea& hyfopo commemorat. cap.10, Lexumbram obtinens futurorum,&c. his hoftijs,quas fingulis annis cótinenter offerunt,nunquam poteít accedentes perfectos reddere,.

« Lexmoralis esf doctrinaà Deo tradita, cuius fam»ma in Decalogo eft expreífa.Legum autem moraliumpafsim meminerunt Apoftoli,cum prafcribunt operaquz à iuftificatis fieri debeant. 1.Pet.1.2& 5.& 2.Pet.1,i.Iohan.2.2 4.5. Rom.10.12.1).Gal.5,Iac.r.2.3.4,& in a-lijs locis. Conítat etiam illa partitio legum ex Apofto-lorum fcriptis, quód alia fit lex diuina& fcripta, alialex naturz,alia ciuilis,alie traditiones humana. namfingillatim harum fpecierum meminerunt. Legis qui-dem naturz Rom.2.Nam cum gentes,que legem nonhabent, natura que legis fant fecerint, ezlegem nonhabentes fibiipis funtlex, qui oftendunt opus legisfÍcriprum in cordibus fais, fimul atteftanteillorum có^Ícientia,&c. Verüm dehoc Pauli loco,eiufá; uera in^terpretatione, infrà plenius, Chrifto iuuante, agetur.Traditionum humanarum mentio fit in fcriptis Apo-ftolorum 1.Pet.1, Col.2, Tim.4. Sic& legum ciuiliumRomanarum meminerunt Apoftoli AGt.16.& 22, ubiPaulus fe ciuem Romanum effe dicit, quem indemnastum non liceat flagellare.& tribunus refpondit,fe multa íumma pecuniz ciuitatem illam comparaffe.A&t.25Paulus inquit: Ad tribunal Cefaris fto,ubi me oportetiudicari,&c. Et Feftus inquit: Cefarem appellafti, adCz(arem ibis.Item:Non eft Romanis confuetudo,obgratiam donare aliquem hominé, ut pereat, priufquá1s qui accufatur prefentes habeat accufatores,.locum»Que fe defendendi accipiat de crimine. Galat.3.Fratresfecundum hominem dico,Hominis licet teftamétum,

L E"40tàre,cenfere& pteeífe fignificat. Quare pikudirn uiadentur fingularia quedam mandata effe,(ed fepifsimepro tota doctrina ac religione ponuntur.Edutb,n*sy,áiaad cóteítando,teftimonium plerunq; uertitur: q&aliqui(prefertim Kimchi) ita exponunt, ut dicant eademum precepta hoc nomine notari,qu& fimulautfeftü,aut Hier memoriale alicuius facti aut be»neficij diuini cótinent. Alij ideo à cóteftandohoc fan-G&ionum nomen fumptum effe opinantur, quód tefta-

Io mentum aut feedus fecundum talia pacta aut fan&tio-

nes fint à Deo cum Ifraelitis initz.cum dicitur Taber^naculum eduth, rectius uerteris conuentionis quàmte(taméti.Mifpat nw,& Mifpatim, iudicia, uideturideo& ea demum ratione ad doctriná traductum effe,quód in foro iudicia femel fa&a,tum in eo ipfo indiui^duo porró pro legehabentur, tuin& adalios cafus obaliquam fimilitudinem conuenientiam i; transferun«tur. A foro autem deinceps in Ecclefiam uocem banetranslatam effe,non obícurum eft. Mifmeretn^wwn

20 cuftodia aut obíeruatio,uidetur proprie àcuftodijs ac

uigilijs templi du&a effe: ubi certas quaídam ceremonias,ritus ac cultusfacrificiorum& píalmodiarü,quaefiperpetuó continuare cogebantur. Cuius rei fepefitmentio.Ab illis ergo uigilijs,excubijs,aut obferuatio-nibus uideturporró uox bzcad reliquam religionemac do&ririam effe traducta: tametíi admodum crebróScriptura inculcans mandatorum Dei follicitam ob^feruationem,utituruerbo Samar cuftodire, obíerua-re:ficut& Chriftus ipfe inquit, Si quis fermones meos

3o cuftodierit. Confundütur nihilominus communi ufa

aut abufu crebró ifte diueríz uoces: ac idem fepe ua-let Lex quod Teftimonium, Mandatum, Preceptum,Statutum,luftificatio, Verbum,Do&rina,Eloquia autEloquium:ficut uidemus Pfal.119 promiícué iftis om»nibus uocibus uti, eut etiam abuti, pro tota doctrina,autetiam religione. Ceterüim utad nomen Legis ve-deamus, expofuimus initio aliquot przcipuas huiusuocis fignificationes: quód uidelicet primüm aliàs ptota doctrina ac religione ponatur: deinde, aliàs pro

tamen fi(it comprobatur, nemo reijcit, aut additali- 49 tota Scriptura:tertió, quandoq; pro quinq; libris Mo-

quid. Galat.4, Quamdiü heres puer eft,nihil differt àferuo,cum fit dominus omnium: fed fub tutoribus&curatoribus e(t,ufq: ad tempus quod pater prafcripferit,« Expofitis ptecipuis fignificationibus uocisLegis,nunc& Hebraicas quafdá eiufdé uoculas non-nilil attingemus,prafertim ueró fpeciales appellatio»nes. Quod Graecus uertit v/v,& Latinus porro legé,in Hebrzo plerunq; eft, at initio monui, n*^n Thora,do&trina, à docendo deducta: quod facile oftenditut

-

fi:quartó,aliquando pro omni genere preceptionumsc mandatorum: quintó deniq;, pro lege Morali, iddseatenus,quaténus proprié Euangelio aut gratuitz p»mifsioni de Chrifto opponitur, qui huius uocis ulu£przcipaéinlo.multuseft,——

Li Non eftueró nunclocus differendi denaturaLegis& Euágelij,& quare lizc duo do&trinz genera tan^topete inter(cfe oppon&tur: quare etiam adeó exacté€a intet(e inuicem conferri, ac alterum ab altero adeo

ratione ipfius etymologie,effe getieralifsimü nomen. 59 accuraté diftingui omnino neceffe(it.Explicarüt eam

Nam omnes partes aüt matefiz facratum literarum,autreligionis doctrine, ant inftitutiortes quzdá funt.Mizuan^ramandatum aut preceptum,à zaua przci^piendo:fed pracip.re non raro etiam promittere fignifi,cat.Píal.133 Quoniamibi Dominus inandauit benedi&ionem: uthoc uerbum non faró turn de preceptis,tü etiam de promifsionibus, uetifsimà exponi queatac debeat. Mandatum igitur aliquando de ipfo Euan-gelio rectifsime exponitur:utIohan.12 Mandatum pa

ampliffimam ac utilifsimam do&trinam cüm multi alijprzftantes Theologi:tum praefertim Lutherus p.m.paísim in fuis fcriptis, prefertim autern fuper Epifto-lam ad Galatas:quam éxpofitionerm attenté legat, quihancrem cognoícereuolet. Sumrmatamen diícrimi-nis eft(utobiterattingamus) quód ficut feuera Deiiufticia plurimüm ab eius gratuita mifericordia difefert,& ficut homo iuftus, integer ac incorruptus antélapfam, plurimüm diftat ab hoc nunc prorfus iniufto

tris uita eterna e(t: id eft, Patris promifsio de Chrifto 0& perdito: ficetiam Deus duo diuerfilsima do&trinzs

affert fecum uitam&ternam.Sed de uoce Mandati,poftea in uerbo Mandaridi agetur. Huk on, uel Hukim,ab infculpendo deductum, quia leges olim tabulis la-pideis,autetiam areis infculpi folebant,ut publicé af-figerentur. plerunq; ftatuta aut ceremonias uerterüt:plerunq; autem ordinationes, atit pfeceptiones cere-moniarias fignificare putatur. Sed crebro.& hecuox,ficut& aliz,pro tota doctrina ponitur: qua catachrefietiam Latina uox Ceremonia interdum ad totam reli

genera,ac ceuuias ad falutem propofuit. Initio enimcum homo effet integer,& Deo perfe&té obedire pofzfet, Deus fecundum feueram fuam iufticiam,qua bo-nis benà,& malis malé facit,propofuit ei normá perfeGifsimz obedientiz, quá legem uocamus,cuius fumema e(t: Sani eítote,ficut& ego fanctus fum. Et: Quifeceritea,uiuet in eis&, Maledictus quinon perman^ferit in omnibus quz fcripta funtinlege. Pofteaauté,ubi homo adeó per primum illum trittifsimumdqj;a-

gionem extendi folet, Pikud*w5 à Pakad, quod uifi- 79 pfum corruptus cít, vt non tantum bonas, aut etiam

optimas