E3

quam per fynecdochen omnigena externa beneficiáfignificat.Sic Chriftus dicit Deum dare fuam pluuiamfuper bonos& malos:id eft, omnigena externa bona.Zach.14. Qui nó afcenderitad adorandum regé Ifrael,non erit fuper eum pluuia.quod poffet etiam de exter-nis Dei beneficijs intelligi, multo tamen melius de fpirituali rigatione uerbi ac Spiritus fancti,de quo effan-detur Meíchias faper omnem carnem.| statutum pluuie,Iob 20,Dum faceret(tatutum pluuiz:pro,dumi preícri

P 40 566confiderat,& eam fecum refingit ac reformot,Chperet-Que ab initio eam aliter formatam, aut ad aliam ideamcompofitam fuiffe:& denique magis aduertit illi rei a2nimum,attentiusque eám expendit: cum antea uelutifine mente, cogitatiorie ac ratione egerit,habens ocü-los non non uidentes, nec aures audientes, aut cor in-teligens. Sedadícribam etiam alterius cuiufdam an-notationem dehiíce duabus uocibus,quó rum res magis illu(tretur, tam Lectori ueritatis indagandz cupi-

beret ei leges.De metaphorica fignificatioe dixi, quod to do plenius fatisfiar.

denotet ízpé do&tring puritatem,aliaQue Dei, prefertim Spiritualia beneficia:ficut& in Iíaia confertur uerbum Deipluuiz,acniuiagrumirriganti.^ Pluereali-

uando caftigationem poenasque Dei fignificat, factasllufione ad pluuiam Sodomitarum. Píalmo ri, PluetDeus fuper peccatores laqueos, ignem& fulphur: ide(t,perdet eos triftif(imis modis,inijciendo colitüs ineos omnis generis calamitates. Iob 20, Pluet fuperimpium Deus,&in carnem eius.id eft,triftiffimas pla-

RESiPISCITEÉE,&sTapetéiss.) Vulg. Penitentiamagite. Erafmi. quoque eodem modo: fed addidit, Vitaeprioris, quam interpretationem multas ob caufas re-pudio:fed ob eam potiffimum, quód multi imperiti occafionem hinc arripuerint falfarum opinionum de faztisfactione, quibus hodie agitatur Ecclefia. Czterüm«sreriás, Quum eftuerbum abfolutü proprie fignificatpoftfa&ü fapere,& de errore admiffo ita dolere ut corrigas:quod(ut opinor) Latinis proprié fignificat refi-

gisac poenas ei ceelitüs inijciet. Porró ab eodéthema 20 piícere. Itaq; nunquam poniturnifiinbono: ut(meo

ten iara, deducunturfignificationes pluendi& do-cendi,ob fimilitudinem ipfarum rerü.De quo etiam inuerbo Stillare aliquid dicezur.

PocvLVvHn,uidefuprà Calix,

POENITENTIA ,(icutipfare maximi momentieft plurimusque de ea fermo in Sacris literis habetur:ita& fignificationes ac phrafes multas habet, quas o-pereprecium eft diligenter explicare. Primümigi-tur, quod ad Hebrzam uocem attinet, ea eft navwnThefaba,à uerbo Sab redijt,reuer(us: ficut etiá ab eo» 30em themate e(tuox Mefuba, que fignificat auerfio:nem.Eftueró fimplex ac perfpicua ratio huius uocis.Quia enim homo eft itaad imaginem& cultum Deiconditus,ut apud eum perpetuo manere& cü eouer-fari deberet,ficut feruus cum fuo hero:feductus ac deficiensà Deo ad diabolum, recté dicitur auerfus:&nunc uiciffim per paenitentiam ad Deum ac fanitatem1tgrediens, dicitur reueríus,& ipfa paenitentia Thefuba. quafi quzdam pia falutarisque reuerfio ac regref-fioad Deum conditorem,à quo impié defecerat:(icut 4ohac ipfa res ac uocabulü depingiturin reuerfione per-diti filijad patrem benigni fimum, Luce decimoquinta,. Secundo, Grzcauocabula funt duo potiffimüm,quibus peeaitentia notari uidetur: nempe arae S i"sz qus explicare opereprecium fuerit. Miradenaipitur,& uizareáy, quibus multum Scriptura utitur(nalterum u«zautaida non perinde crebrum eft)pleriqueüerterunt poenitentiam,& poenitere. Pofüs autemtriplicem rationem huius etymologiz, aut etiam compofitionis reddere:quarum prima(it, ut(ignificet poft 5ohüum uel intelligere aut animaduertere erratum, uelcon(iderare ac cogitare. nam utruihi que indicare po-t. Solentenim,iuxta prouerbium, plerunque po.firiores cogitationes meliores ac fapientiores effe -Sec inda, quod fignificet cogitatione reuoluere facta,ficat hec prepofitio«r4 aliquando idem ualet quodtrans aut denuó: ut iazouegpei transformare,transfigutare: uxsawmáp uires], reficere aut refingere opus,quai dicas,id quód antea iéreac cogitaíti,«raveáy de-nuo& aliter cogitare ac confiderare,& ueluti anímo 6o& mente recoquere,& quafi in aliam formam refuündeItaut refingere,— Tertia, utidem ualeathic quoquehecprepofitio, quod C V M, ficutcrebró ufurpatur:fitque ir2»eáp,cum animo aliquid reputare:ficut& Latinidicunt, Suo cum animo aliquid confiderare, nontemeré ac fine cogitatione aliquid agere, ficut antea inPeccando factum fuit. Quamcunque demum harumt'ium rationum etynologie compofitionisque huiusVtbi ac nominis fecutus fueris, apté naturam Paenitélizexplicabis. Nam poenitentia poft malefa&tum rem 70

quidem iudicio) Aufonius ip illo fuo Epigrammate o-mnibus noto, MATE AAR D potius quàm IeTAeray dictu-rus fuerit,fi uerfus pentametríratio permififfet. Sem»perenim zszoveíz cohgret 4 eugpevieg: ficut b ec duore-&é coniungunturà Plutarcho in Dialogo, wézea sp féwy Qpyiuasóon.— uireutaiea uero declarat, pott rem ali-quam fa&tam follicitum effe,& anxium,quod Latini dicunt poenitere:atque etiam ufurpari poteft in uitio. Neque enim proprié comple&ituruite& confilij muta-tionem in imelius,quod tamé nonnulli tradunt(ed fimpliciter follicitudinem quandam,«o avearcenziv, id eftdifplicentiam exprimit,que facitut rem factam,(eu bonàáíeu mala fit, infe&am effe uelimus,etiam quum norteftnouo coní(iliolocus relictus. Itaque Mattheus deIuda proditore loquens«gauewlac( inquit) àeterd/« nówxsavodás.trifticiam fignificans,à qua eft abíorptus.Sicetiam apud Paulum z. Corinth.7,«zazisco declarat,dolorem capere ex eo quod factum erat.& Romanorü11,dona Dei dicuntur 4izeptasra.id eft,eiu(modi ut nópoffiatipfi difplicere,quü femel placuerunt.quod He-brzis declarat uocabulum mma: quü e«zeveéy potius fignificetur uerbo, av unde navepn-id eft conuerfio.Quamobrem etiam Petrus AG, quum z«izaéízer dizxiffet,(tatim fubiungit, te? nez lane ut illud explicaret.Idem facit Paulus AGt.26.Ergo uxzaroáp& uxrasciev ubique interpretabimur re(ipifcere& refipifcentiam( itaenim híc nobis loqui liceat) ezasóeaueró,posnitere,Deugce uzizossnsa: forté non eft opere precium nimiüaccüraté difceptare,cum hoc uerbum& nomen ip Sa-cris literis rarius fit. Sed tamen obferuandum eft, etiam de uera poenitentia ufurpari: ut cum Mitthzi21. fenior filius, qui recufaueret proficiíci ad opusinuineam patre iubente, dicitur sigo uirousanDdr abijffein uineam laboratum:ubi talis eft prioris fa&i autrecafationis cura, quz& damnet illud.& mutatum cupiat,& animum ac factum in melius fanitatemQae reducat.Porró etiam uocabula Peuitentiam& Penitere mutariinrefipifcentiam, autalia qualiacunque, in uerfionibusautin Theologia nolim, cum iat in ifta fignificationefint in Ecclefia tum receptifsima, tum etiam notiífima.plusenimrebusipfis& pufillorum confcientiis,quàm Latinitatitribuendumleft Nunc de fingulisacÍpecialioribus huius uocis fignificationibus& phrafi-bus agamus.Peenitentia igitur, etfi tum in Greco,tum& in Latino proprié uidetur folum mentis actionem,autrefipifcentiam denotare: tamen comple&itur to-tam uitam& omnes actiones,que ex animo fanato de-pendentaut proficifcuntur. Quare Hebrza uox The.fuba non tantum aptior,fed& plenior eft, meliusQ:o-mnia interna& externa hominis compleGitur. Peeni-tentia