LIBER QVIN TVS. 5 91
Interea uerꝭ dum uenæ& ſaxa quo uſta halitum uiroſum expirant,&utei vel cuniculi fumum ex ſeſe emittunt, foſſores& cæteri operarij nondeſcendunt in fodinas, ne uirus eorum ualetudinem perturbet, aut ipſosprorſus interimat: ut de malis metallicorum dicturus fuſius explicabo. Sedcum uenenoſus halitus& fumus per uenam aut fibram permeare aut tranſi-re poteſt in proximas fodinas, quibus duræ uenæ uel ſaxa non ſunt, ne ſtrangulent operarios, magiſter metallicorum nemini concedit ut in puteis uelcuniculis igni frangat uenas aut ſaxa. Venæ autem partes uel eius ſaxorum-que cruſtas, quas uis ignis à reliquo ſaxi corpore ſeparauit, ſi in ſuperiori parte fuerint, foſſores contis detrudunt, aut ubi adhuc aliquam habent duri-ciam, bacilla ferrea rimis impingunt, atque ita eas deijciunt: ſin in lateri-bus, malleis percutiunt. Quæ ſic fractæ decidunt: aut ſi etiam aliqua remanſerit duricies, eas ferramentis abrumpunt. Seorſum autem ſaxum& terra,ſeorſum metallum& materia metallica in uaſa ingeruntnr& trahuntur ſubdium aut ad proximum cuniculum: ſi putei non fuerint alti, machina quamuerſant homines: ſin alti, ea quam circumagunt equi. Verùm ſæpè aqua-rum multitudo, interdum aer immobilis manens foſsionibus impedimentoeſt: quocirca hæ res peræquè ac foſsiones metallicis maximæ curæ ſunt, auteſſe debent. Aquas autem uenæ& fibræ, potiſſimum foſsilibus uacuæ, in-fundunt in puteos& cuniculos. Aer uerò manet immobilis etiam tam in cuniculo quàm in puteo: in puteo quidem profundo, ſi ſolitarius fuerit, hoceſt, ſi nec ad eum cuniculus pertineat, neque cum alio puteo ſit foſſa laten-te coniunctus: in cuniculo uerò ſi longius in montem actus fuerit, nec ullusputeus adeò fuerit depreſſus ut eum attingat. In neutris enim aeris motiones& commutationes fieri poſſunt: qua de cauſſa halitus fiunt graues& nebu-le ſimiles, ac ſitum teſtudinis, uel ſubterraneæ alicuius cellæ, multos annosundique concluſæ inſtar, redolentes: quocirca foſſores in his diu laborem,& ſi fodina abundauerit argento uel auro, non ſuſtinent: aut ſi ſuſtinuerint,anhelitum liberè trahere nequeunt,& capitis dolores habent: quod magisaccidit ſi laborauerint in ipſis multi, multasq́; lucernas, quę tunc languidumlumen eis præbent, adhibuerint. Halitus nanque quos tam lucernæ quamhomines expirant, alios halitus grauiores efficiunt. Sed aqua mediocris di-uerſi generis machinis, quas uerlant, tractant ue homines, exhauritur ex pu-teis. Si uerò tanta tamq́; multa in unum puteum confluxerit, ut magis impe-diat foſsiones, alter foditur puteus, qui aliquot paſſus à priori diſtet: quo-modo in eorum altero labor& opus perficitur ſine impedimento: in al te-rum, qui magis depreſſus loco lacunæ erit, deriuatur aqua: quæ uel ijſdemmachinis, uel ea quam circumagunt equi, extrahitur in canales cuniculi pro-ximi, aut caſæ, ut per eos effluat. Sed ubi in unum fodinæ puteum altius el-foſſum aqua omnis omnium proximarum fodinarum, non mo dò illius ue-ner, in qua puteus foditur, ſed aliarum etiam uenarum co nfluit, tunc neceſſeeſt ut ampla fiat lacuna, quæ colligat aquas: ex qua lacuna rurſus exanclan-tur machinis per fiſtulas trahentibus, uel quibus ſunt bulgæ: de quibus inſequenti libro uberius dicam. Aquiæ uerò quæ ex uenis& Hibris atque ſaxo-rum cõmiſſuris in cuniculos influunt, in eorũ canales deducuntur. At auramü 8 c potiſſimum