4447

LIBER PRIM VS. 15

ſecus minus, quàm cæteris nocet. Tumutilis eſt architectis. Etenim inuenitmarmora ad firmitatẽ magnificarum ædium apta,& ad ornatũ decora. Vtilis præterea eſtijs, quorum animus ad immortalem gloriam nititur. Nameffodit metalla, è quibus nummi& ſtatuæ aliaq; fiunt, quæ poſt literarummonimenta hominibus quodammodo ęternitatem, immortalitatemq; donant. Mercatoribus etiam utilis eſt, quòd multis de cauſis, ut alids dixi, mo-neta, quæ ex metallis cõficitur, oportunior ſit homini, quàm rerum permu-tatio. Poſtremò cui non eſt utilist nam ut nunc præteream& relinquã ope-ra tam concinna, tam polita, tam elaborata, tam utilia, quæ ex metallis in uarias figuras formant fabri aurarij, argentarij, ærarij, plumbarij, ferrarij, quo-tuſquiſq; artifex ſine metallis aliquod opus elegans& perfectũ efficere po-teſt? certè ſi non utitur inſtrumentis ex ferro uel ex ære factis, neque lignea,neq; lapidea ſine eiſdem potuerunt formari. Ex quibus omnibus perſpicuũeſt, qui fructus quæq; commoditates percipiantur ex mietallis. Ea uerò nehaberemus quidem niſi ars metallica eſſet inuenta, nobisq; miniſtraretur.Quis igitur non intelligit eam eſſe maximè utilem, imò potius neceſſariamhumano generię ne plura: Homo metallica carere non potuit, nec ipſum eacarere uoluit diuina benignitas. Porrò quæritur metallica honeſtaiiie ſit ingenuis, an pudenda& inhoneſta. Nos autem eam inter honeſtas numera-mus artes. Cuius enim artis quæſtus non eſt impius, non odioſus, non ſor-didus, illam honeſtam poſſumus exiſtimare. Jalem uerò metallicæ quæ-ſtum eſſe, quod augeat rem honis& honeſtis rationibus iam oſtendemus:iurè igitur inter honeſtas numeratur artes. Primum autem quæſtus metal-lici, liceat mihi eam conferre cum cæteris rationibus, quibus magna pecu-nia quæritur, æquè pius eſt atq; agricolæ. Nam ut hic, quum in agris ſuis ſementem facit, quamuis ipſi fructuoſiſsimi ſint, nemini tamen facit iniuriam:Ita ille quum ſuum fodit metallum, etiamſi magnos aceruos auri argenti ueeruat, nulli tamen mortalium dat damnum. Omninoq́; hæc duo genera reifamiliaris augendæ in primis ſunt liberalia& ingenua. At præda bellatorisplerũq; impia eſt, quòd militaris furor rapiat bona tam ſacra quàm prophana. Vt uerò bellum habeat ſuſceptum rex omnium iuſtiſsimus cum crude-libus tyrannis, non poſſunt in eo homines improbi rem atq; fortunas amittere, ut nõ innocentem& miſeram plebem, ſenes dico, matronas, uirgines,pupillos ſecum in eandem calamitatem trahant. Metallicus autem magnasdiuitias in breui congerere poteſt ſine ulla ui, ſine fraude& malitia. Quocirca omninò uerum non eſtillud uetus prouerbiũ. Omnis diues aut iniquus,aut iniqui hæres. De quo tamen quidam contendentes aduerſus nos, inſe-

ctantur& exagitant metallicos, eosq́; aut ipſorum liberos dicunt in breui

in egeſtatem incidere, non aliam ob cauſam quam quad diuitias non bo-

no modo congeſſerint. Nihil enim uerius eſſe illo, quod eſt apud Næuium

poetam, malè parta malè dilabuntur. His autem improbis rationibus homines ex fodinis diuites fieri aiunt. Vbi ſpes aliqua metalli effodiendi oſten-ditur, aut regulus magiſtratus ue exturbat fodinæ dominos ex poſſeſſio-ne, aut callidus et uerſutus aliquis uicinus antiquis poſſeſſorib. infert litein,ut eos aliqua fodinæ parte ſpoliet: aut præfectus fodinæ ideò indicit domi3 c h n um-